Ahmet TOPCU
Türkiye Biyoetik Dergisi - 2026;13(3):220-228
Klinik etik uygulamalarında karar verme süreçleri çoğu zaman yararların ve zararların birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu süreçte normatif etik yaklaşımlar, klinik kararların etik açıdan temellendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Teleolojik etik yaklaşımı, eylemlerin ahlaki değerini ortaya çıkardıkları sonuçlar üzerinden değerlendirmesi nedeniyle özellikle yarar-zarar analizlerinin ön planda olduğu klinik durumlarda sıkça başvurulan bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu derlemenin amacı, teleolojik etik yaklaşımını, klinik etik bağlamında kuramsal temelleriyle ele almak ve klinik karar verme süreçlerine olan katkısını yarar-zarar dengesi çerçevesinde incelemektir. Bu kapsamda öncelikle teleolojik etik yaklaşımın temel özellikleri açıklanmış, ardından Hipokratçı fayda anlayışının öznel ve nesnel boyutları değerlendirilmiştir. Ayrıca yarar-zararın dengelenmesine yönelik Benthamcı net fayda yaklaşımı, yarar-zarar oranlarının karşılaştırılmasına dayalı yaklaşım ve zarar vermemenin önceliğine dayalı yaklaşım klinik vakalar eşliğinde tartışılmıştır. Derleme sonucunda, teleolojik etik yaklaşımın klinik karar verme süreçlerinde sistematik bir değerlendirme çerçevesi sunduğu; ancak yalnızca sonuçlara odaklanmasının hasta özerkliği, bireysel haklar ve mesleki yükümlülükler gibi etik boyutların geri planda kalmasına neden olabileceği görülmüştür. Bu nedenle klinik etik uygulamalarında teleolojik yaklaşımın diğer etik ilkeler ve yaklaşımlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın, klinisyenlerin yarar-zarar değerlendirmelerini daha bütüncül biçimde ele almalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
