Lütfiye PARLAK, Özlem ÖRSAL
Genel Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;8(2):399-419
Bu sistematik derlemenin amacı, cilt bakımında kullanılan kozmesötik ürünlerin etkinliğini incelemektir. Web of Science, PubMed, Google Scholar, Cochrane, ProQuest Central ve Science Direct veri tabanlarında, İngilizce dilinde yayımlanmış, PICOS kriterlerini karşılayan çalışmalar taranmıştır. "Cosmeceutical" ve "skin care" anahtar kelimeleriyle, 2010 yılından sonra yayımlanmış 17 randomize kontrollü deneysel çalışma PRISMA-P kontrol listesine göre değerlendirilmiştir. Dahil edilen çalışmalarda 1 hafta -104 yaş aralığında 227 yenidoğan, 812 kadın ve 174 erkek olmak üzere toplam 1213 katılımcı yer almıştır. Müdahale ürünleri dört grupta toplanmıştır: 15 çalışmada nemlendirici, 11 çalışmada yaşlanma karşıtı, 2 çalışmada cilt tonu/aydınlatıcı ve 1 çalışmada foto hasara yönelik güneşten koruyucu kozmesötikler incelenmiştir. Çalışmalarda en sık değerlendirilen sonlanımlar; 15 çalışmada cilt hidrasyonu, 10 çalışmada kırışıklık görünümü, 3 çalışmada pigmentasyon/cilt tonu ve 1 çalışmada foto hasar ile UV kaynaklı eritem olmuştur. Genel olarak kozmesötiklerin, biyofiziksel cilt parametreleri ve katılımcı memnuniyeti açısından anlamlı iyileşme sağladığı bildirilmiştir. Nemlendiricilerin cilt bariyerini güçlendirdiği ve hasarı azalttığı; yaşlanma karşıtı ürünlerin kırışıklık ve elastikiyet üzerinde olumlu etkiler gösterdiği; aydınlatıcı ürünlerin cilt tonunu dengelediği ve güneşten koruyucuların foto hasarı azalttığı ve saptanmıştır. Ürün çeşitliliği genellenebilirliği sınırladığından, aynı formülasyonla, daha geniş örneklem ve uzun izlem süreli çalışmalara ihtiyaç vardır.
