Gizem GERDAN, Yılmaz Orhun GÜRLÜK
Klinik Psikoloji Dergisi - 2025;9(3):359-374
Kronik fiziksel hastalıklar ve ruh sağlığı sorunlarının komorbiditeleri oldukça yaygın görülmekle birlikte, ruh sağlığı sorunlarının diğer sağlık koşullarıyla etkileşime girmesi, etkili müdahale yöntemleri için psikolojik faktörlerin incelenmesine işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, kronik hastalığı olan ve olmayan bireyler arasındaki deneyimsel kaçınma, öz yeterlilik, reddedilme duyarlılığı ve psikolojik semptomlar (anksiyete ve depresyon) açısından farklılıkları inceleme ve kronik hastalığı olan bireylerde öz yeterlilik, reddedilme duyarlılığı ve psikolojik semptomlar arasındaki ilişkide deneyimsel kaçınmanın aracılık rolünü test etmektedir. Örneklem 221 gönüllü katılımcıdan oluşmaktadır (109'u kronik hastalığı olan, 112'si kronik hastalığı olmayan). Kronik hastalığı olan bireyler, kronik hastalığı olmayanlara göre daha yüksek düzeyde deneyimsel kaçınma, reddedilme duyarlılığı, anksiyete ve depresyon belirtileri gösterirken, öz yeterlilikleri daha düşük bulunmuştur. Gruplar arasındaki farklılıklar orta ve yüksek düzey arasında istatistiksel etki göstermektedir. Kronik hastalığı olan bireylerde, öz yeterlilik ve reddedilme duyarlılığı, deneyimsel kaçınmanın tam aracılığı ile psikolojik semptomları yordamıştır. Modelin deneyimsel kaçınmanın %31.2'sini ve psikolojik semptomların %34.4'ünü açıkladığı görülmüştür. Ayrıca, nedensel aracılık analizleri ve duyarlılık analizleri bu etkilerin sağlamlığını doğrulamıştır. Klinik uygulamalar için çıkarımlar tartışılmış olup, kronik hastalığı olan bireyler için bütünsel bir bakış açısının ve psikolojik müdahalelerin önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, kronik hastalığı olan bireylerde öz yeterlilik, reddedilme duyarlılığı ve psikolojik sağlık arasındaki ilişkide deneyimsel kaçınmayı hedef alan müdahalelerin potansiyel işlevselliğine de değinilmiştir.
