Övgü VELİOĞLU YAKUT, Duygu ECER, Miraç ÖZ, Aslıhan GÜRÜN KAYA, Fatma ARSLAN, Öznur YILDIZ
Tuberculosis and Thorax - 2025;73(4):258-267
Giriş: Sağlık okuryazarlığı, hastaların sağlık hizmetlerine erişme, sağlık bilgilerini anlama ve bu bilgilere dayanarak karar verme becerilerini kapsar. Çalışmamızda, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) hastalarının sağlık okuryazarlığı düzeylerine göre dispne düzeyleri, akut alevlenmeleri, hastaneye yatışları, hastalık şiddeti ve komorbiditeleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçladık. Materyal ve Metod: Çalışmamıza toplam 106 KOAH hastası prospektif olarak dahil edildi. Demografik veriler, öykü, solunum fonksiyon testleri, KOAH şiddeti, eşlik eden hastalıklar, sağlık durumu, yaşam kalitesi ve hastalığın son bir yıldaki seyrini belirleyen faktörler toplandı. Ayrıca hastaların sağlık okuryazarlığı, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe versiyonu kullanılarak ölçüldü. Bulgular: Çalışmamız; ileri yaştaki KOAH hastalarının (p= 0.04), ileri hastalık evrelerinde olanların (p< 0.001), daha yüksek CCI ve SGRQ skorlarına sahip olanların (p< 0.001) ve düşük gelirli olanların (p= 0.02) sağlık okuryazarlığı düzeylerinin daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca sağlık okuryazarlığı düşük olan hastalar, daha sık alevlenme (p= 0.01), daha şiddetli alevlenme (p< 0.001) ve daha yüksek hastaneye yatış oranları (p< 0.001) yaşamıştır. Lojistik regresyon analizi, GOLD evrelerinin (OR: 11.62, %95 GA: 3.36-26.25) ve son bir yıl içinde geçirilen şiddetli alevlenmelerin (OR: 14.24, %95 GA: 5.41-38.13) zayıf sağlık okuryazarlığı ile en güçlü şekilde ilişkili risk faktörleri olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı düşük olan KOAH hastalarında ağır hastalık riski daha yüksektir. Sağlık okuryazarlığı kavramının tanınması ve düşük sağlık okuryazarlığı ile ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, KOAH hastaları için eğitim, bakım ve sosyal desteğin geliştirilmesinde önemli adımlardır. Bu durum, özellikle sağlık okuryazarlığı düşük olan KOAH hastaları için özel müdahalelere ve desteğe duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.
