YAVUZ ÖZCAN FUNDA BAŞ GÖKÇE İŞCAN
Anadolu Tıbbı Dergisi - 2024;3(1):1-9
Giriş ve Amaç: Organizmanın zamansal organizasyonu olarak tanımlanan kronotip ise bireylerin uyku ve uyanıklık modelleri haricinde zihinsel, bilişsel ve fiziksel uyanıklık hallerini temsil eden günlük ritimlerdir. Kronotip, sabahçıl, ara ve akşamcıl olarak 3 gruba ayrılmaktadır. Bu gruplar arasında yaşam ve uyku kaliteleri açısından farklılık bulunmaktadır. Yaş kupa tedavisi ise bireylerin yaşam ve uyku kalitesini arttırmak adına kullanabilecekleri tamamlayıcı tedaviler arasında bulunmaktadır. Bu çalışma, yaş kupa terapisinin, kronotipleri belirlenen bireylerde yaşam ve uyku kaliteleri üzerine etkinlik düzeyini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem ve Gereçler: Çalışmaya %49,4’ü (n=38) kadın toplam 77 kişi dahil edilmiştir. Veriler araştırmacı tarafından 30.09.2020 ile 01.04.2021 tarihleri arasında işlem öncesi verileri GETAT Polikliniğinde ve işlem sonrası verileri ise ’Google Forms’ aracılığıyla çevrimiçi olarak toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, İnsan Sirkadiyen Ritminde Sabahçıl ve Akşamcıl Tipleri Belirleyen Anket Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Formu Türkçe Versiyonu kullanılmıştır. Veriler SPSS 26.0 (Statistical Program for Social Sciences) paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Kruskal Wallis; ki-kare Spearman korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların “Sabahçıl-Akşamcıl Anketi” toplam puanlarına göre kronotipleri belirlendiğinde %45,5’i (n=35) sabahçıl tip, %51,9’u (n=40) ara tip ve %2,6’sı (n=2) akşamcıl tip olarak saptanmıştır. Kronotiplerine göre işlem sonrası PUKİ alt bileşenlerinden uyku etkinliği ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). WHOQOL-BREF ve PUKİ ölçeklerinin toplam skor ve WHOQOL-BREF alt bileşenlerinden genel ve fiziksel sağlık durumu ile PUKİ ölçeğinin alt bileşenleri olan subjektif uyku kalitesi, uyku latansı, uyku süresi, uyku etkinliği, uyku bozukluğu ve gündüz fonksiyonlarına yaş kupa tedavisinden önce ve sonra bakıldığında sonuçları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). Tartışma Ve Sonuç: Çalışmamızın sonucuna göre katılımcıların yaşam ve uyku kalitesi açısından kronotip grupları arasında anlamlı bir fark bulunamamış olup tüm katılımcılar kategorize edilmeden değerlendirildiğinde kupa tedavisi öncesi ve sonrası yaşam ve uyku kalitelerinde olumlu açıdan farklılık bulunmuştur. Sonuçlar göz önüne alındığında kişiler yaşam kalitelerini arttırmak ve uykularını düzenlemek açısından belli aralıklarla yaş kupa terapisi önerilebilmektedir.
