Elif ERDEM, Yasir ŞAFAK, Elif Aktan MUTLU
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(3):1076-1088
Kumar Oynama Bozukluğu (KOB), bireylerde ciddi finansal, psikolojik ve kişilerarası sorunlara yol açmaktadır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, bağımlılık davranışlarının ortaya çıkışı ve sürdürülmesinde üstbilişsel mekanizmaların merkezi bir rol oynadığını göstermektedir. Bu derleme, KOB bağlamında üstbilişler, Kendini Düzenleyici Yürütücü İşlev (KDYİ) modeli ve Bilişsel Dikkat Sendromu'nun (BDS) teorik ve ampirik temellerini incelemekte ve Metakognitif Terapi'nin (MKT) terapötik potansiyelini değerlendirmektedir. Olumlu ve olumsuz üstbilişsel inançlar, bireylerin içsel yaşantılarını değerlendirme ve kontrol etme biçimlerini şekillendirerek arzu düşüncesi, ruminasyon, dikkat yanlılığı ve düşünce baskılama gibi işlevsiz döngüleri beslemektedir. Bu süreçler, dikkat esnekliği ve karar verme becerilerinde bozulmalara, öz farkındalıkta azalmaya ve duygu düzenleme güçlüklerine yol açmaktadır. KDYİ/BDS çerçevesinde KOB, tehdit ve ödül odaklı bilişlerin katı, tekrarlayıcı biçimde işlenmesiyle sürdürülen döngüsel bir süreç olarak kavramsallaştırılmaktadır. MKT, ayrışmış farkındalık ve dikkat eğitimi gibi teknikler aracılığıyla bu süreçleri doğrudan hedefleyerek tekrarlayıcı olumsuz düşünmeyi zayıflatmayı ve bilişsel kontrolü yeniden sağlamayı amaçlar. Kumarla ilişkili bilişsel çarpıtmaları hedefleyen sekiz oturumluk pilot bir çalışma, yöntemin kabul edilebilirliğini ve çarpıtmalarda azalma sağladığını göstermiştir. Anksiyete, depresyon ve madde kullanım bozuklukları alanındaki bulgular da MKT'nin bilişsel davranışçı ve kabul temelli yaklaşımlara benzer ya da üstün sonuçlar verebildiğini ortaya koymaktadır. Metakognitif işlev bozukluklarının KOB'da tedavi edilebilir hedefler oluşturduğu ve MKT'nin teorik olarak tutarlı, umut verici bir müdahale olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
