Tülay AKSOY, Ahmet YILDIRIM, Ahmet ÖZBİLGİN
Türkiye Parazitoloji Dergisi - 2026;50(3):118-124
Amaç: Bu çalışmada, Leishmania tropica izolatı kullanılarak farklı kültür ortamlarının [RPMI-1640, SIM (Schneider's insect medium], M199) promastigot çoğaltımı, ön koşullandırma ve amastigotlardan promastigotlara dönüşüm süreçleri üzerindeki etkileri karşılaştırmalı olarak değerlendirilerek; enfektif metasiklik formların yüksek verimlilikle elde edilebildiği, biyolojik açıdan güvenilir ve metodolojik bakımdan standardize edilebilir bir parazit kurtarma ve dönüştürme test (PRTA) protokolünün geliştirilmesi amaçlanmıştır. Yöntemler: L. tropica hücre içi amastigotlarının promastigot forma dönüşümünü değerlendirmek amacıyla, RPMI-1640, SIM ve M199 besiyerlerinin ön koşullandırma ve geri dönüşüm aşamalarında farklı kombinasyonlarla kullanıldığı dokuz test grubu oluşturulmuştur. NNN besiyerinden elde edilen promastigotlar üç farklı besiyerinde çoğaltılmış, farklılaşmış THP-1 makrofaj hücrelerinde enfeksiyon modeli oluşturulmuştur. Elde edilen hücre içi amastigotlar, PRTA protokolü kapsamında kültüre alınarak dönüşüm süreçleri morfolojik olarak invert mikroskopla izlenmiş; metabolik aktiviteleri ATP temelli CellTiter-Glo testi ile kantitatif olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: En yüksek dönüşüm verimi test 5 (SIM ->SIM); grubunda elde edilmiştir [göreli lüminesans birimleri (RLU): 49,567+/-9,099, p<0,05]. Bu grupta mikroskobik incelemelerde yüksek yoğunlukta ve canlı dönüşen promastigotlar gözlemlenmiştir. Diğer kültür ortamı kombinasyonlarında ise dönüşüm ya düşük düzeyde kalmış ya da hiç gerçekleşmemiştir. Özellikle test 9 (M199 ->M199; RLU: 0,089+/-0,071) ve test 1 (RPMI ->RPMI; RLU: 0,118+/-0,080) gruplarında dönüşüm başarısı düşük kalmıştır (p>0,05). Sonuç: Kültür ortamı bileşiminin L. tropica 'nın promastigot dönüşümünde belirleyici bir faktör olduğu gösterilmiştir. SIM besiyeri, vektör benzeri koşulları taklit etme kapasitesi sayesinde metasiklik promastigot üretiminde en yüksek verimliliği sağlamıştır. Bu çalışma, enfeksiyon yeteneği yüksek promastigotların elde edilmesini mümkün kılan güvenilir bir in vitro model sunarak enfeksiyon biyolojisi ve antileishmanial ilaç araştırmaları için güçlü bir deneysel altyapı sağlamaktadır.
