Murat AÇIK, Aylin BAYINDIR GÜMÜŞ
Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;40(1):17-25
Ebeveynlik tarzı, çocukların ve ergenlerin beslenme özelliklerinin şekillenmesinde önemli bir belirleyicidir. Bu çalışma, ebeveynlik tarzları ile ergenlerin diyet kalitesi ve sağlıklı beslenme tutumları arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamıştır. Kesitsel tasarıma sahip bu çalışmada, basit ve tabakalı rastgele örnekleme yöntemi kullanılmış ve 14-17 yaş aralığında lise öğrenimine devam eden 2417 ergen dahil edilmiştir. Veriler, Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ), Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED) ve Ebeveynlik Tarzı Ölçeği (ETÖ) ile yüz yüze görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Diyet kalitesi ve beslenme tutumunun ebeveynlik tarzı üzerindeki yordayıcı etkisini belirlemek için doğrusal ve lojistik regresyon analizleri uygulanmıştır. Ergenlerin %23.7'si ebeveynlerini demokratik (authoritative), %24.2'si ise hoşgörülü (indulgent) olarak tanımlamıştır. İhmalkar (neglectful) ve otoriter (authoritarian) ebeveynlik grupları, Akdeniz diyetine orta veya yüksek uyum gösterme olasılığı açısından, demokratik ebeveynlik tarzına kıyasla daha düşük odds oranına sahip bulunmuştur. Kovaryatlarla ayarlanan modelde, ilgisiz ve otoriter ebeveynlik tarzına sahip olanların, otoriter ebeveynlik tarzına sahip olanlara kıyasla SBİTÖ puanlarının ideal olma olasılığı daha düşük bulunmuştur. Tam kovaryat ayarlamalı modelde; Beslenme Bilgisi (IN) ve Olumlu Beslenme (PN) alt boyutlarının ETÖ'nün denetleme üzerinde; kötü beslenme (MP) ve Beslenme Bilgisi (IN) alt boyutlarının ise psikolojik özerklik üzerinde anlamlı etkileri bulunmuştur. Ancak modelin açıklayıcılık katsayısı düşük bulunmuştur. Ebeveynlerini otoriter ve hoşgörülü olarak tanımlayan ergenlerin daha iyi beslenme özelliklerine sahip olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, ebeveynlik tarzlarının ergen beslenmesi üzerindeki etkisini netleştirmek için ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.
