Şükran KURUŞCU, Hasan DURMUŞ
Medical Research Reports - 2026;9(1):45-61
Amaç: Lise öğrencilerine okul diyetisyeni tarafından verilen beslenme eğitimi ve bireysel danışmanlık hizmetlerinin öğrencilerin beslenme bilgi düzeyleri, beslenme davranışları, antropometrik ölçümleri ve vücut kompozisyonu üzerindeki etkisini saptamak amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Yöntem: Bu prospektif eğitim müdahale çalışması, 2024 -2025 eğitim -öğretim yılında Kayseri'de bir devlet lisesinde öğrenim gören 255 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Öğrencilere eğitim -öğretim yılının birinci ve ikinci dönemlerinde iki kez sağlıklı beslenme eğitimi verilmiş ve ön test -son test tasarımı ile değerlendirme yapılmıştır. Eğitim öncesi ve sonrası dönemde beslenme bilgi düzeyi Sarıdağ Devran tarafından geliştirilen 15 soruluk çoktan seçmeli beslenme bilgi testi kullanılarak değerlendirilmiş, beslenme alışkanlıkları anket ile sorgulanmış, antropometrik ölçümler ve biyoelektrik impedans analizi (BIA) yöntemiyle vücut kompozisyonu değerlendirilerek; gerekli görülen öğrencilere bireysel beslenme danışmanlığı sağlanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin dağılımı Kolmogorov -Smirnov testi ile değerlendirilmiş; karşılaştırmalarda Wilcoxon İşaretli Sıralar, Ki -Kare (chi²) ve McNemar testleri kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p <0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya, 136 erkek (%53,3) ve 119 kız (%46,7) toplam 255 öğrenci katılmıştır. Öğrencilerin yaş ortalaması 15,76+/-1,12 yıldır. Eğitim öncesi ortalama beslenme bilgi puanı 8,9+/-1,9 olarak belirlenmiştir. Erkek ve kız öğrencilerde sırasıyla ortalama vücut ağırlığı 71,9+/-15,3 kg ve 59,4+/-12,5 kg; beden kütle indeksi (BKİ) 23,0+/-4,4 kg/m² ve 22,1+/-4,0 kg/m²; bel çevresi ise 81,2+/-11,2 cm ve 71,5+/-9,8 cm olarak saptanmıştır. Öğün örüntülerinde değişiklik gözlenmemiş olup, kahvaltı en sık atlanan öğün olarak belirlenmiştir. Beslenme bilgi puanları ve düzeyleri artmıştır (p <0,001). Kız öğrencilerde vücut ağırlığı ve BKİ değerlerinde eğitim sonrası anlamlı düşüş belirlenmiştir (p = 0,05). BKİ sınıflaması açısından erkek öğrencilerin normal grupta yer alma oranlarının arttığı (p = 0,486), kız öğrencilerde ise hafif şişman ve şişman gruplarında azalma olduğu saptanmıştır (p = 0,031). Hem kız hem erkek öğrencilerin bel çevrelerinde artış gözlenmiştir (Kız: p = 0,004, Erkek: p = 0,005). Bel/boy oranı değerlendirmesinde kız öğrencilerde normal grupta yer alma oranının belirgin biçimde arttığı ve riskli grupların azaldığı tespit edilmiştir (p <0,001). Vücut kompozisyonu analizlerinde hem erkek hem de kız öğrencilerde yağsız vücut kütlesi, yağsız kütle yüzdesi, sıvı miktarı ve sıvı yüzdesinin arttığı; vücut yağ yüzdesi ve yağ miktarının anlamlı düzeyde azaldığı belirlenmiştir (p <0,001). Sonuç: Okul diyetisyeni tarafından yürütülen beslenme eğitimi ve danışmanlık uygulamalarının lise öğrencilerinde hem bilgi düzeyini artırdığını hem de antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonu göstergelerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Bu sonuçlar, okul diyetisyeni modelinin lise düzeyinde uygulanabilir olduğunu ve okul sağlığı hizmetlerine katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.
