Gülsüm Şeyma KOCA, Nazan KARTAL, İlkay Sevinç TURAÇ
Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi - 2026;29(3):647-660
Sağlık ve çevresel sürdürülebilirlik alanındaki eşitsizlikler, farklı ekonomik gelişmişlik düzeylerine sahip ülkeler arasında devam etmektedir. Bu çalışma, ülkelerin temel sağlık ve çevresel göstergelerini analiz ederek ekonomik sınıflandırmalar ile yaşam beklentisi arasındaki ilişkileri incelemektedir. Elde edilen bulguların politika yapıcılara sağlık hizmetlerine erişimi artırmaya, hedefli müdahaleler geliştirmeye ve sürdürülebilir kalkınmayı desteklemeye yönelik katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Çalışmanın temel amacı, gelir düzeyleri ile sağlık ve çevresel sürdürülebilirlik göstergeleri arasındaki ilişkileri öngörücü modelleme teknikleri kullanılarak değerlendirmektir. Ayrıca, farklı gelir gruplarında yaşam beklentisini etkileyen başlıca belirleyicileri ortaya koymak ve anne ölüm oranı, diyabet prevalansı, PM2.5 hava kirliliği, yenilenebilir enerji tüketimi ile iç tatlı su kaynaklarındaki eşitsizlikleri incelemektedir. Çalışmada, Dünya Bankası sınıflandırmasına göre düşük, düşük-orta, üst-orta ve yüksek gelir gruplarında yer alan 40 ülkeye ait veriler kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler anne ölüm oranı, doğumda yaşam beklentisi, diyabet prevalansı, PM2.5 hava kirliliği, yenilenebilir enerji tüketimi ve kişi başına yenilenebilir iç tatlı su kaynaklarıdır. Ülkelerin gelir gruplarına göre sınıflandırılmasında Karar Ağacı ve Rastgele Orman algoritmaları kullanılmış; analizler Orange veri madenciliği yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Karar ağacı modelinde en güçlü ayırt edici değişkenin doğumda beklenen yaşam süresi olduğu belirlenmiştir. Anne ölüm oranının düşük gelir gruplarını ayırt etmede, yenilenebilir iç tatlı su kaynaklarının ise gelir gruplarının sınıflandırılmasında önemli olduğu görülmüştür. Bulgular ekonomik statünün sağlık ve çevresel sonuçlar üzerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Düşük gelirli ülkelerde anne ölümlerini azaltmaya, yüksek gelirli ülkelerde ise bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadeleye odaklanan politikalar önem taşımaktadır. Hava kirliliğinin azaltılması ve temiz suya erişimin artırılması, sağlık eşitsizliklerinin azaltılmasında kritik stratejiler olarak öne çıkmaktadır.
