Şevkinaz DOĞAN
Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(2):268-278
Amaç: Mastitis, süt sığırlarında görülen ve süt endüstrisinde ekonomik kayıplara yol açan yaygın bir enfeksiyondur. Başlıca etkenler Staphylococcus, Streptococcus ve koliform bakterilerdir. Çiftlik koşullarında hayvanların dışkı ile teması, bakterilerin çoğalmasına ve meme dokusunda iltihap gelişmesine neden olur. Bu nedenle sağım öncesi meme başı temizliği, süt hijyeni ve hayvan sağlığı açısından zorunludur. Mevcut solüsyonların çoğu yüzey aktif kimyasallar içerir; yetersiz durulama yapıldığında bu maddeler süte karışarak kaliteyi düşürür ve sağlık riski oluşturur. Çalışmada amaç daha düşük konsantrasyonlarda daha etkili temizleme yapabilen solüsyonlar formülize etmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada, antimikrobiyal özellikleri bilinen lavanta, nane, kekik, tarçın, adaçayı, anason, rezene, defne, kimyon ve okaliptüs bitkilerinin bitki kısımlarından, süperkritik karbondioksit ekstraksiyonu ile sabit ve uçucu yağlar elde edilmiştir. Yağların bileşimi HPLC ve GC -MS yöntemleriyle analiz edilmiş, mastitise neden olan E. coli, S. aureus, L. monocytogenes ve Salmonella suşlarına karşı etkinlikleri değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmada en etkili olduğu saptanan nane, lavanta, tarçın, adaçayı ve kekik yağları kullanılarak, yüzde üç borik asit içeren bir meme başı temizleme solüsyonu formüle edilmiştir. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi çiftliğinde seçilen üç sağmal inekte yapılan uygulamalarda, kirli ve temiz örneklerden alınan svaplar disk difüzyon yöntemiyle incelenmiştir. Çözelti uygulaması bakteriyel yükü iki loga kadar düşürmektedir. Bulgular, bu formülasyonun mastitisin önlenmesine katkı sağlayabileceğini ve süt kalitesini artırma potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Sonuç: Kimyasal kökenli solüsyonlara alternatif olarak hazırlanan bitkisel kaynaklı meme temizleme solüsyonu mastisite neden olan bakterilere karşı etki göstermektedir. Solüsyon, meme başı uygulaması ile meme hijyenini sağlayarak hem mastisiti önleme hem de sütün kalitesini artırma potansiyeline sahiptir.
