Hikmet ÇİL
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):457-466
Amaç: Bu çalışmanın amacı, 1913 yılında teşkil edilen Sıhhiye Müdüriyet-i Umûmiyesi'ne bağlı olarak vilayetlerde görev yapan sıhhiye müdürlerinin Osmanlı taşra sağlık yönetimindeki rolünü, yetki alanlarını ve idarî işleyişini incelemektir. Çalışma, sıhhiye müdürlerinin merkez-taşra ilişkileri bağlamında üstlendikleri fonksiyonları, salgın hastalıklarla mücadeledeki konumlarını ve taşra sağlık teşkilatının kurumsal dönüşümündeki yerlerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Yöntem: Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri kaynağını Osmanlı Arşivi'nde bulunan tayin ve azil belgeleri, maaş kayıtları ve teftiş raporları ile 1913-1920 dönemine ait talimatnameler, nizamnameler ve ilgili literatür oluşturmaktadır. Söz konusu kaynaklar birlikte değerlendirilerek analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırma bulguları, sıhhiye müdürlerinin vilayetlerde merkezî idarenin temsilcisi olarak görev yaptığını ve halk sağlığı hizmetlerinin planlanması, denetlenmesi ve yürütülmesinde belirleyici bir rol üstlendiğini göstermektedir. Bununla birlikte özellikle salgın hastalık dönemlerinde taşra teşkilatında sıhhiye müdürlerinden kaynaklanan idarî aksaklıklar ortaya çıkmıştır. Bu durum, alınması gereken tedbirlerin gecikmesine yol açmış ve yerel halkın tepkilerine neden olmuştur Sonuç: Sonuç olarak sıhhiye müdürleri, Osmanlı Devleti'nin son döneminde taşra sağlık yönetiminin merkezîleşmesini sağlayan temel idarî aktörler arasında yer almıştır. Bu kurumsal yapı, idarî süreklilik arz ederek Cumhuriyet döneminde teşkil edilen taşra sağlık teşkilatlanmasına da temel teşkil etmiştir.
