Mine FARIMAZ, M. Mustafa ALDUR
Lokman Hekim Dergisi - 2026;16(3):755-765
Amaç: Bu çalışma, Dr. Hristo Stambolski'nin Miftâh-ı Teşrîh (1874) adlı eserindeki kafa iskeleti bütünü levhalarını; eserin temel kaynağı Joseph-Nicolas Masse'nin Petit Atlas'ı (1846) ile karşılaştırmayı ve anatomik terminoloji ile topografik uyumlarını güncel standartlar doğrultusunda değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada, Miftâh-ı Teşrîh'teki üç kafa iskeleti projeksiyonunda yer alan toplam 32 anatomik işaretleme incelenmiştir. Osmanlıca ve Fransızca terimler transkribe edilerek Terminologia Anatomica 2 (TA2) ile eşleştirilmiş; çizimler Masse'nin özgün litografileriyle karşılaştırılmış ve anatomik yapıların topografik uyumları Netter (2023) ve Sobotta (2023) atlasları kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Stambolski'nin çizimlerinin Masse'nin özgün litografileriyle yüksek düzeyde örtüştüğü saptanmıştır. İncelenen 32 anatomik işaretlemenin büyük bölümünün TA2 ve modern atlaslarla topografik açıdan uyumlu olduğu, terminolojik açıdan büyük ölçüde uyum gösterdiği ve sınırlı bir bulgunun ise derin anatomik yapıların iki boyutlu anatomik gösterim kısıtlılığıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Miftâh-ı Teşrîh, Batı kaynaklı anatomik bilgi ve görsellerin Osmanlı tıp diline aktarılmasını ve bu bilgilerin yerel tıp terminolojisiyle bütünleştirilmesini gösteren önemli bir tarihsel anatomi kaynağı niteliğindedir.
