Merve SADIK, Vahibe ULUÇAY KESTANE
Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi - 2026;10(2):211-225
İştah metabolizması, merkezi ve periferik sistemler aracılığıyla düzenlenen karmaşık fizyolojik süreçleri içermektedir. Mikro besin ögeleri bu süreçlerde doğrudan veya dolaylı rol alarak iştah metabolizmasını etkileyebilmektedir. Bu derlemenin amacı, mikro besin ögelerinin iştah metabolizması üzerindeki etkilerini ve bu konuda yapılan bilimsel araştırmaları değerlendirmektir. A vitamini, çinko, demir, folik asit, kalsiyum, B12 ve D vitamini gibi mikro besin ögelerinin iştah metabolizmasına doğrudan veya dolaylı olarak etkisi olan klinik ve deneysel araştırmalar derlenmiştir. Mikro besin ögeleri, iştah metabolizması üzerinde hem oreksijenik hem anoreksijenik etki gösterebilmektedir. Demir, çinko, folik asit ve B12 vitamini eksikliklerinin iştah azalmasına yol açabileceği rapor edilmiştir. A vitamini ve çinko takviye kullanımı nöropeptid Y ve AgRP gibi oreksijenik yolaklar üzerinden iştahı artırabilirken, çinkonun ghrelin ile ilişkisi türe bağlı farklılık göstermektedir; kemirgen modellerinde uyarıcı, kanatlı modellerinde ise baskılayıcı bir etki gözlenmektedir. D vitamini ise iştah üzerinde karmaşık ve çift yönlü bir etkiye sahiptir: leptin ve peptit YY gibi anoreksijenik yolaklar üzerinden etki gösterebildiği gibi, D vitamini eksikliğinin iştah artışıyla ilişkilendirildiği ve bazı çalışmalarda D vitamininin hem leptin hem ghrelin sentezini eş zamanlı artırdığı da bildirilmiştir. Mikro besin ögelerinin iştah metabolizması üzerindeki etkileri kompleks ve çok yönlüdür. Bu etkiler merkezi sinir sistemi, hormonal sinyaller, vagal yolaklar ve mikrobiyota üzerinden gerçekleşmektedir. Özellikle insan çalışmalarındaki verilerin yetersiz ve sınırlı olması bu alanda daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.
