Mustafa Doğan BEDİR, Ahmet YOKUŞ
Göbeklitepe Sağlık Bilimleri Dergisi - 2025;8(22):9-15
Mikroplastikler (MP'ler), boyutu 5 mm'den küçük olan plastik parçacıklar olarak tanımlanmakta, çevresel kirleticiler olarak giderek daha fazla tanınmaktadır . Bu parçacıklar, daha büyük plastiklerin parçalanma ürünleri olarak ortaya çıkmakta ; deniz, tatlı su ve karasal ekosistemlerde yaygın olarak bulun maktadır . MP'ler, esas olarak polietilen, polipropilen, polivinil klorür, polistiren, poliüretan ve polietilen tereftalat gibi polimerlerden ve performanslarını artıran katkı maddelerinden oluşmaktadır. Ayrıca, kalıcı organik kirleticiler ve ağır metaller gibi zararlı çevresel kimyasalları adsorbe ederek insan ve çevre sağlığı için risk oluşturmaktadır . İnsanların mikroplastiklere maruziyeti, başlıca yutma ve soluma yoluyla gerçekleşmekte, mikroplastikler gıda ürünlerinde, suda ve hatta havada tespit edilme ktedir. Mikroplastiklerin gastrointestinal sistemde biriktiği, mikrobiyota kompozisyonunu değiştirebildiği ve disbiyozise neden olduğu gösterilmiştir. Bu bozulma, gastrointestinal bozukluklar, sistemik inflamasyon ve kronik hastalıklar gibi çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir. Mikroplastiklerin bağırsak -beyin ekseni üzerindeki etkileri araştırılmış, potansiyel nöroinflamatuar sonuçlar ortaya konmuştur. Bağırsak mikrobiyomundaki değişimler nörodejeneratif hastalıklarla ilişkilendirilmiştir. Mikr oplastiklerin bağırsak mikrobiyota dengesini bozarak, kronik inflamasyon ve DNA hasarı gibi mekanizmalar yoluyla kanser gelişimine katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Polistiren mikroplastiklere maruz kalan bağırsak mikrobiyotasında metabolik yeniden p rogramlama meydana geldiği gösterilmiştir. Mikroplastik -mikrobiyota etkileşimlerinin tam olarak anlaşılması için standardize edilmiş analiz yöntemlerine ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Bu derleme, mikroplastiklerin mikrobiyota üzerindeki etkileri ni anlamak ve gelecekteki araştırma yönelimlerini belirlemek için güncel bilgileri sentezlemektedir.
