Leyla Ataç DOĞAN
Cukurova Medical Journal - 2026;51(2):672-683
Bağırsak organoidleri, insan bağırsağının yapısını ve fizyolojik işlevlerini yakından taklit eden üç boyutlu in vitro modellerdir. Bu "mini bağırsaklar", iki ana kaynaktan üretilir: yetişkin bağırsak kök hücreleri (ISC'ler) veya pluripotent kök hücreler (PSC'ler). ISC'lerden türetilen organoidler, donörün spesifik genetik kimliğini koruduğu için kişiselleştirilmiş tıp için değerlidir; PSC'lerden türetilen modeller ise özellikle gelişim biyolojisi ve genetik mühendisliği çalışmalarında yararlıdır. Bu derleme, bu organoidleri üretmek için mevcut yöntemleri incelemekte ve biyomedikal araştırmalardaki artan rollerini araştırmaktadır. Özellikle, epitel hasarı ve yara iyileşme süreçlerini modellemede kullanımlarına odaklanıyoruz. Geleneksel iki boyutlu hücre kültürlerinden farklı olarak, organoidler, mekanik veya kimyasal hasar sonrası bağırsak zarının kendini nasıl onardığını gözlemlemek için daha doğru bir ortam sağlar. Ayrıca, bu sistemler enfeksiyonlar ve kronik enflamatuar hastalıklar bağlamında apoptoz, nekroptoz ve piroptoz dahil olmak üzere farklı hücre ölümü türlerini araştırmak için vazgeçilmez hale gelmiştir. Mevcut organoid modellerinin, esas olarak vasküler, nöral ve immün bileşenlerden yoksun olmaları nedeniyle sınırlamaları bulunmaktadır. Bu modellerin mikroakışkan organ-on-chip teknolojileri ve ko-kültür sistemleriyle entegre edilmesinin bu zorlukları nasıl aşabileceğini tartışıyoruz. Bağırsak organoidlerinin fizyolojik karmaşıklığını artırmak, laboratuvar bulgularını gastrointestinal bozukluklar için etkili klinik tedavilere dönüştürmek açısından kritik öneme sahip olacaktır.
