Ünal Erdem ELLİ
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;10(30):881-892
Bu derleme, Cloninger'in Mizaç ve Karakter Envanteri'nin (TCI) mizaç ve karakter boyutları ile madde kullanımı arasındaki ilişkiye odaklanan çalışmaları sentezlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma makaleleri, meta -analizler ve boylamsal çalışmalar dahil olmak üzere bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Dahil edilen çalışmalardan elde edilen bulgular, Yenilik Arayışı mizaç özelliğinin çeşitli türde maddelerin kullanımına başlama ve sürdürmede tutarlı bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Son araştırmalar ayrıca, opioid bağımlılığı olan kadınlarla alkol bağımlılığı olan kadınlar arasında cinsiyete ve madde türüne özgü kişilik profili farklılıklarını da ortaya koymaktadır. Yüksek Yenilik arayışı ile düşük Zarardan Kaçınma kombinasyonu, daha erken başlangıçlı madde kullanımını ve nispeten daha kötü prognozu öngörmektedir. Karakter boyutları arasında, düşük Kendini Yönetme, madde kullanımından bağımlılığa geçişi anlamak için önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Nörobiyolojik kanıtlar, hem kişilik özelliklerini hem de madde ödüllendirmesini modüle eden mezokortikolimbik dopamin sisteminde örtüşen nöral devreleri göstermektedir. Sonuç olarak, MKE, bireysel yatkınlığı anlamak, risk altındaki grupları belirlemek, tedavi yaklaşımlarını kişiselleştirmek ve tedavi sonuçlarını öngörmek için güçlü bir çerçeve sunmaktadır. Kişilik değerlendirmelerinin klinik uygulamalara entegre edilmesi, madde kullanım bozukluklarının önlenmesi ve tedavisinde önemli bir değer taşıyabilir.
