Pelin Bilgin KAHVECİ, Berna Bilgin ŞAHİN
Sağlık Akademisyenleri Dergisi - 2026;13(3):797-803
Beslenme geçişi ile geleneksel ve minimal düzeyde işlenmiş besin örüntülerinden, genellikle ev içinde kullanılmayan çok sayıda katkı maddesiyle, enerji yoğunluğu yüksek, ultra işlenmiş ürünlerin baskın olduğu diyet düzenlerine yönelinmiştir. Paketli gıdalar uygun fiyatları ve çaba gerektirmeden tüketilmeye hazır olmaları gerekçeleriyle cazip görünmelerinin ötesinde obezite, diyabet, kalp damar hastalıkları gibi sessiz ama ölümcül riskleri de beraberinde getirmektedir. Sosyoekonomik eşitsizlikler, ergenlik ve genç yetişkinlik, kentsel yaşam biçimi davranışları, yoğun iş temposu gibi faktörler hızlı erişebilir paketli gıdalara talebi artırabilmektedir. Ultra işlenmiş gıdalar besinlerin temel bileşenlerine çok sayıda katkı maddesi eklenerek yeniden yapılandırıldığı, çok aşamalı endüstriyel işlemlerle formüle ve modifiye edilen hazır tüketim ürünleridir. Ultra işlenmiş gıdalar; enerji dengesini bozma, glukoz-insülin homeostazını etkileme, bağırsak mikrobiyotasını değiştirme ve kronik inflamasyonu artırma gibi birbirini güçlendiren mekanizmalar üzerinden kronik hastalıkların artışına katkıda bulunmaktadır. Ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltmada en etkili stratejinin, sağlıklı seçimleri mümkün kılan ve sürdüren bir gıda ortamı yaratmak ile bireylere sağlıklı seçimler yapmaları için bilgi ve motivasyonun sağlanması kabul edilmektedir.
