Aslı AKSOY GÜNDOĞDU, Dilcan KOTAN, Ayşe Öznur AKIDIL, Gürkan KAYABAŞOĞLU, Aytuğ ALTUNDAĞ
Gazi Medical Journal - 2026;37(4):461-466
Amaç: Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin enflamatuvar, demiyelinizan ve nörodejeneratif bir hastalığıdır. MS'te koku işlev bozukluğu uzun yıllardır araştırılmasına rağmen koku işlevini sistematik ve çok boyutlu biçimde değerlendiren çalışmaların sayısı halen sınırlıdır. Bu çalışmada, MS'li bireylerde koku işlevinin klinik parametreler ve manyetik rezonans görüntülemedeki (MRG) plak dağılımı ile olan ilişkisinin Sniffin' Sticks testi kullanılarak değerlendirilmesi amaçlandı. Yöntemler: Çalışmaya ardışık 28 MS hastası, bir klinik izole sendrom katılımcısı (22 kadın, %75,9) ve 27 sağlıklı kontrol dahil edildi. Primer koku bozukluğuna yol açabilecek herhangi bir durumu bulunan katılımcılar çalışma dışında bırakıldı. Klinik dizabilite genişletilmiş engellilik durumu ölçeği (EDSS) ile değerlendirildi. Beyin MRG incelemelerinde saptanan demiyelinizan plakların anatomik lokalizasyonları ayrıntılı olarak kaydedildi. Sniffin' Sticks testi uygulanarak her katılımcının koku eşiği, ayırt etme, tanıma ve toplam eşik + ayırt etme + tanımlama (TDI) skorları ayrı ayrı elde edildi. Bulgular: Eşik, tanıma ve TDI skorları hasta grubunda kontrollere göre anlamlı düzeyde düşüktü (sırasıyla p = 0,021, 0,004 ve 0,005). Ayırt etme, tanıma ve TDI skorları yaş (sırasıyla p = 0,001, 0,048 ve 0,004) ve hastalık süresiyle (sırasıyla p = 0,001, 0,028 ve 0,001) anlamlı düzeyde ilişkiliydi. Koku performansı cinsiyet, sigara kullanımı, klinik sınıflandırma, EDSS veya MRG plak dağılımı ile ilişkili değildi (tüm p > 0,05). Progresif hastalık seyri koku ölçümlerini etkilemedi (p > 0,05). Sonuç: Koku bozukluğu MS alt tiplerinde görülebilmekte ve artan yaş ve daha uzun hastalık süresiyle belirginleşmektedir. Eşik bozukluğu enflamatuvar aktiviteyi yansıtabilirken tanıma ve TDI skorlarındaki düşüşler muhtemelen kümülatif nörodejenerasyonu göstermektedir. Çok boyutlu koku değerlendirmesi basit, erişilebilir ve düşük maliyetlidir. Bulgularımız, bu yöntemin MS'de uzun dönemli nörodejeneratif süreçlerin izlenmesinde non-invaziv tamamlayıcı bir biyobelirteç olarak kullanımını desteklemektedir.
