Asiye Tuba ÖZDOĞAR, Said ALİZADA, Pervin YEŞİLOĞLU, Yasemin ŞİMŞEK, Serkan ÖZAKBAŞ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;11(1):7-12
Amaç: Bu çalışma, multipl sklerozlu (MS) bireylerde yorgunluğun belirleyicilerini; engellilik düzeyi, fiziksel performans, uykululuk ve depresyon gibi klinik ve demografik faktörleri değerlendirerek tanımlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya toplam 747 pwMS dahil edilmiştir. Yorgunluk, Modifiye Yorgunluk Etki Ölçeği (MYEÖ) kullanılarak değerlendirilmiştir. Yorgunluğun belirleyicilerini tanımlamak amacıyla toplam MYEÖ skoru ve alt boyutları (fiziksel, bilişsel, psiko-sosyal) temel alınarak çoklu doğrusal regresyon analizleri yapılmıştır. Bağımsız değişkenler; yaş, hastalık süresi, atak sayısı, hastalık modifiye edici tedavi (DMT) sayısı, Genişletilmiş Engellilik Durum Ölçeği (EDSS) skoru, Zamanlı 25 Adım Yürüme Testi (Z25AYT), Dokuz Delikli Peg Testi (DDPT), Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) ve Beck Depresyon Envanteri (BDE) idi. Bulgular: Daha yüksek EDSS skoru (beta=0,191, p<0,001), daha fazla uykululuk seviyesi (ESS, beta=0,188, p<0,001) ve daha yüksek depresyon skorları (BDI, beta=0,556, p<0,001) ile yüksek yorgunluk skorlarının anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulundu. Daha yavaş yürüme performansı (Z25AYT) da anlamlı ancak daha zayıf bir yordayıcı olarak bulundu (beta= -0,09, p=0,02). Benzer sonuçlar MYEÖ alt boyutlarında da gözlemlendi. DMT sayısı, hastalık süresi, atak sayısı ve DDPT performansı anlamlı yordayıcılar değildi. Sonuç: Engellilik düzeyi, uykululuk ve depresyon, MS'li bireylerde yorgunluğun en belirgin yordayıcıları olarak öne çıkmıştır. Bu bulgular, yorgunluk yönetim stratejilerinde fiziksel, psikolojik ve uyku ile ilişkili değerlendirmelerin bütüncül şekilde ele alınmasının önemini vurgulamaktadır.
