Duygu ARSLAN MEHDİYEV, Melike BATUM, Gülgün UNCU, Meryem Tuba SÖNMEZ, Fatma AKKOYUN ARIKAN, Sibel CANBAZ KABAY
Kocatepe Tıp Dergisi - 2026;27(4):442-449
AMAÇ: Bu çalışmada, multipl skleroz (MS) hastalarında yorgunluk ve yürüme güçlüğünün yaşam kalitesi (YK) üzerindeki bağımsız ve birleşik etkilerinin değerlendirilmesi ve bu ilişkilerde sosyodemografik ve klinik faktörlerin rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Türkiye'deki dört üçüncü basamak merkezden toplam 181 MS hastasının dâhil edildiği çok merkezli, kesitsel bir çalışma yürütülmüştür. Katılımcılar Yorgunluk Şiddeti Ölçeği (FSS), 12 maddelik MS Yürüme Ölçeği (MSWS-12) ve Multipl Skleroz Etki Ölçeği (MSIS-29) doldurmuştur. Ayrıca sosyodemografik ve klinik veriler toplanmıştır. Yaşam kalitesi belirleyicilerini incelemek için korelasyon analizleri, alt grup karşılaştırmaları ve çok değişkenli doğrusal regresyon analizleri yapılmıştır. BULGULAR: MSIS-29 skorları, MSWS-12 ile güçlü (r=0,81), FSS ile orta düzeyde (r=0,54) ilişki göstermiştir (her ikisi için p<0,001). Çok değişkenli regresyon analizinde yürüme güçlüğü (beta=0,772) ve yorgunluk (beta=0,179) yaşam kalitesinin bağımsız belirleyicileri olarak bulunmuş ve birlikte toplam varyansın %70'ini açıklamıştır (R²=0,703). Fiziksel yaşam kalitesinde en güçlü belirleyici MSWS-12 iken, psikolojik yaşam kalitesinde hem MSWS-12 hem de FSS anlamlı katkıda bulunmuştur. Tek değişkenli analizlerde düşük eğitim düzeyi ve eşlik eden hastalıklar, çok değişkenli modelde ise kadın cinsiyet daha kötü sonuçlarla ilişkili bulunmuştur. SONUÇ: MS'de yorgunluk ve yürüme güçlüğü, yaşam kalitesini azaltan başlıca faktörlerdir ve özellikle fiziksel işlevsellik üzerinde yürüme güçlüğü daha güçlü etki göstermektedir. Bulgular, hem motor hem de motor dışı semptomları hedefleyen çok boyutlu bakım yaklaşımlarının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca bireysel sosyodemografik ve klinik özelliklerin değerlendirmeye dâhil edilmesi, MS yönetiminin kişiselleştirilmesini destekleyebilir.
