PINAR KAYA CİDDİ
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2023;15(3):385-397
Psikososyal sağlık, Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık tanımı içerisinde yer alan bir kavram olup duygusal ve sosyal açıdan iyi olma halini kapsamaktadır. Nörolojik bozukluk kapsamında psikososyal sağlık ise sosyal bütünleşme ve psikolojik uyumu ifade eder. Nörolojik hastalıkların yaşam kalitesinde, sosyal ilişkiler kurma ve sürdürme yeteneğinde azalma ve yüksek depresyon, stres ve kaygı düzeylerinde artış gibi olumsuz psikososyal sağlık sonuçları ile ilişkili olduğunu bildiren çalışmalar son yıllarda artış göstermektedir. Bu sebeple nörodejeneratif hastalığı olan kişilerin psikososyal sağlığını iyileştirebilecek müdahaleler üzerinde düşünmek önemlidir. Günümüzde hangi psikososyal yaklaşımların kesin olarak olumlu sonuçlar verebileceği açık değildir. Bu çalışmanın amacı klinikte en sık karşılaşılan nörodejeneratif hastalıklar olan Multiple Skleroz ve Parkinson’lu bir birey olmanın rehabilitasyon sürecinde psikososyal sağlığı ne yönde etkilediğini ve kanıta dayalı mevcut psikososyal yaklaşımları irdelemektir. Bu amaçla, belirlenen veri tabanlarında son 10 yılda yayınlanan psikoterapötik, psikososyal ve farkındalık temelli müdahaleler, stres yönetimi ile ilgili Anahtar Kelimeler ile İngilizce ve Türkçe makaleler makaleler taranarak tanımlayıcı bir derleme hazırlandı. Yapılan çalışmalarda sosyal bütünleşmenin ve uyumlu başa çıkma stratejilerinin kazanılmasına yönelik müdahaleler, bilişsel ve sosyal davranışçı terapi yöntemlerinin, konsantrasyon ve hareket temelli zihin beden egzersizlerinin uygulanması gibi psikososyal yaklaşımların nörodejeneratif hastalıkların rehabilitasyonunda etkili olduğu görülmüştür. Bu yaklaşımların anksiyete, depresyon ve yorgunluğu azaltmada, uyku kalitesi ve yaşam kalitesini, ilişkileri, istihdamı, egzersiz ve fiziksel aktiviteye katılım düzeyi, motivasyonu ve öz-yeterliliğini artırmada, fiziksel fonksiyonları iyileştirmede, yaşanan zor ve kişisel deneyimleri ve yeni yaşama adaptasyonu kolaylaştırmada faydaları olduğu ve daha fazla kanıta dayalı çalışmalara ihtiyaç olduğu bildirilmiştir.
