Merve ERDAL, Aylin ARI, Ahmed Serkan EMEKLİ, Nihan ÇARÇAK YILMAZ, Murat KÜRTÜNCÜ
Nöropsikiyatri Arşivi - 2026;63(1):482-494
İnterlökin-6 (IL-6), immün düzenleme, konak savunması ve doku onarımında kritik rol oynayan çok işlevli bir sitokindir. Merkezi sinir sisteminde (MSS) IL-6; klasik sinyal yolakları, trans-sinyalizasyon ve trans-prezantasyon mekanizmaları aracılığıyla bağlama bağlı olarak hem nöroprotektif hem de nöroenflamatuvar etkiler gösterebilir. Özellikle IL-6'nın kalıcı ve kontrolsüz aşırı ekspresyonu, kan-beyin bariyeri (KBB) bütünlüğünün bozulmasına, glial hücre aktivasyonuna ve kronik enflamasyonun artmasına yol açarak çeşitli nörolojik hastalıkların patofizyolojisine katkıda bulunmaktadır. Bu derlemenin amacı, IL-6'nın nöroenflamatuvar süreçlerdeki rolünü ve farklı nörolojik hastalıklardaki klinik yansımalarını kapsamlı biçimde değerlendirmektir. Çalışmada özellikle IL-6 inhibitörlerinin, başta tosilizumab ve satralizumab olmak üzere, terapötik potansiyeli ve güvenlilik profili ele alınmıştır. Nöromiyelit Optik Spektrum Hastalığı (NMOSH), miyelin oligodendrosit glikoprotein ilişkili hastalık (MOGAD), otoimmün ensefalit (OE), nöro-Behçet hastalığı (NBH), miyastenia gravis (MG), epilepsi, multipl skleroz (MS) ve Alzheimer hastalığı (AH) başlıca incelenen klinik tablolar arasında yer almaktadır. Klinik çalışmalar, IL-6 reseptör blokajının özellikle NMOSH'de atak oranlarını anlamlı düzeyde azalttığını ve bu doğrultuda düzenleyici onayların alındığını göstermiştir. Ayrıca tedaviye dirençli MOGAD, epilepsi ve diğer otoimmün nörolojik hastalıklarda umut verici endikasyon dışı kullanım sonuçları bildirilmiştir. Bununla birlikte IL-6 inhibisyonu; ciddi enfeksiyonlar ve paradoksal enflamatuvar reaksiyonlar gibi önemli riskler de taşımaktadır. IL-6 yolaklarının hedeflenmesi, nöroimmünoloji alanında özellikle dirençli olgularda yeni tedavi seçenekleri sunarak önemli bir ilerleme sağlamaktadır. Gelecekteki araştırmaların, geniş ölçekli randomize kontrollü çalışmalar ile KBB'nı aşabilen ve MSS'ye özgül etkinlik gösterebilen IL-6 inhibitörlerinin geliştirilmesine odaklanması gerekmektedir. Ayrıca yüksek maliyet ve erişilebilirlik sorunları, bu tedavilerin yaygın klinik uygulamasının önündeki temel engeller arasında yer almaktadır.
