Maide BARIŞ, Seval AKARSU
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(1):31-45
Öjeni kavramı, terim olarak ilk kez Francis Galton tarafından 1883 yılında kullanılmıştır. Grekçe; "eu" (iyi) ve "genesis" (soy) sözcüklerinin bir araya getirilmesiyle oluşan "eu-geneia" (öjeni) kelimesi "soylu", "iyi soydan gelen", "iyi doğmuş" anlamlarını taşımaktadır. Kavram, XIX. yüzyılda Francis Galton tarafından bilimsel bir terim olarak ortaya atılmış olup antropolojik yöntemle geliştirilmiş biyometrik bir kalıtım teorisine karşılık gelmektedir. Her ne kadar öjeninin modern biçimini ortaya atan kişi Galton olsa da filozoflar tarih boyunca nesillerin iyileştirilmesi, nüfusun niceliği ve niteliği üzerine düşünmüşlerdir. Kimi yazarlarca, öjeni kavramının düşünsel izlerinin Galton'dan çok daha önceye, Antik Yunan'a ve özellikle Platon'un eserlerine dek sürülebileceği belirtilmektedir. Bu bakımdan, öjenik düşüncenin bilinen ilk felsefi kurgusuna Platon'un Devlet ve daha sonra Yasalar adlı eserlerinde rastlanmaktadır. Platon burada, koruyucu sınıfı güçlendirmek amacıyla devlet eliyle yürütülecek bir çiftleşme planı önermekte ve böylelikle hem toplumu hem de devleti daha sağlam bir yapıya kavuşturmayı amaçlamaktadır. Platon'un öjeni anlayışının temelleri olduğu ileri sürülen iki temel eseri olan Devlet ve Yasalar üzerinden karşılaştırmalı bir analiz yapacak olan bu çalışma, Platon'un proto-öjenik düşüncesini karşılaştırmalı bir bakışla ortaya koymayı hedeflemektedir.
