İrem Hazal TAŞ, Erhan ALABAY
Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi - 2025;7(3):130-142
Amaç: İşitme kayıplı çocuklar, akranlarıyla etkileşim kurma ve sosyal ilişkiler geliştirme süreçlerinde çeşitli zorluklar yaşayabilmekte; bu durum, arkadaşlık algılarının şekillenmesinde belirleyici bir rol oynayabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, işitme kayıplı okul öncesi çocukların arkadaş kavramına yönelik algılarını incelemektir. Gereç ve Yöntem: Araştırma nitel araştırma modellerinden biri olan olgubilim modeli ile tasarlanmıştır. Çalışmaya, İstanbul ili Avrupa yakasında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir özel eğitim kurumunda öğrenim gören 8'i bilateral koklear implant, 2'si bilateral işitme cihazı kullanıcısı toplam 10 işitme kayıplı çocuk katılmıştır. Veriler "Kişisel Bilgi Formu", "Arkadaş Algısı Görüşme Formu" ve çocukların çizdikleri resimler ile toplanmıştır. Bulgular: Araştırmada çocukların çizimlerine ve görüşme verilerine dayalı olarak arkadaşlık algılarına dair dikkat çekici bulgular elde edilmiştir. Çocukların arkadaş temalı resimlerinde genellikle canlı ve parlak renkler kullanmaları, arkadaşlık ilişkilerini olumlu duygularla ilişkilendirdiklerini ortaya çıkartmıştır. Bununla birlikte, bazı çocukların arkadaş figürü olarak yalnızca bir hayvanı çizmiş olması ya da insan figürlerinde özellikle kulak detayına yer vermemesi, çocukların sosyal ilişkilerinde yaşadığı sınırlılıkların ve işitme engeline bağlı gelişimsel etkilerin görsel yansımaları olarak değerlendirilmiştir. Görüşme verileri ise çocukların arkadaşlarıyla olan ilişkilerini en çok oyun oynama üzerinden tanımladıklarını ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra, bazı çocuklar arkadaşlarını fiziksel görünüşleri ve özellikle kullandıkları yardımcı cihazlar aracılığıyla tanımlarken, duygusal özelliklere yapılan vurgu oldukça sınırlı kalmıştır. Sonuç: Okul öncesi yaş grubundaki işitme kayıplı çocukların büyük çoğunluğunun olumlu bir arkadaşlık algısına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, olumsuz yönde gözlemlenen çizim ve görüşler dikkate alınarak, oyun temelli sosyal beceri programlarının uygulanması önerilmektedir.
