Feyyaz BARLAS, Ufuk ACAR
Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;35(2):310-321
Türkiye'de 3 Haziran 2020 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelikle birlikte, okullarda mobil hizmet üniteleri ile toplu olarak uygulanan 13 yaş difteri-tetanoz rapel doz aşıları, bireysel başvuru üzerine aile sağlık birimlerine devredilmiştir. Bu çalışma, bu politika değişikliğinden sonra Şanlıurfa il merkezindeki ergenler arasında Tetanoz-Difteri aşılama kapsamını ve aşı yaptırmama nedenlerini araştırmak üzere planlanmıştır. Bu çalışma, Ekim 2023'te Şanlıurfa Haliliye ilçesinde yürütülen kesitsel ve vaka-kontrol çalışmasıdır. Evren, Tetanoz-Difteri aşısı için uygun olan 13 yaş ve üzeri bireylerden oluşmuştur; örneklem büyüklüğü mevcut literatüre dayanarak hesaplanmıştır. Yüz yüze anketler uygulanmıştır. Aşılanmamış katılımcılar vaka grubuna, aşılanmış olanlar ise kontrol grubuna yerleştirilmiştir. Tetanoz-Difteri aşılama kapsamı %77.8 olup Dünya Sağlık Örgütü'nün >=%90 hedefinin altındadır. Aşı olmamanın en yaygın nedenleri "aşı gerekliliği konusunda farkındalık eksikliği" (%51.3) ve "zaman eksikliği/unutkanlık" (%27.7) idi. Diğer çocukluk çağı aşılarını yaptırmak, COVID-19 aşısı olmak ve bir sağlık uzmanından bilgi almak daha yüksek aşılama oranları ile ilişkilendirilirken, medyayı ana bilgi kaynağı olarak göstermek, aşı karşıtı haberlere katılmak, daha önce aşı olma konusunda tereddüt/reddetme öyküsü ve erişim engelleri aşı olmama ile ilişkilendirildi. Bu bulgular, yetersiz bilgi, erişilebilirlik zorlukları ve güvensizliğin aynı anda ele alınması gerektiğini göstermektedir. Hem okul destekli mobil ekiplerin hem de aile sağlık merkezlerinin kullanıldığı hibrit bir hizmet modeli, Tetanoz-Difteri kapsamını artırabilir ve genel aşılama oranlarını iyileştirebilir.
