Mine ARABACI
Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;5(1):29-49
Amaç: Bu çalışma, yetişkinlerin ölüm sonrası organ bağışına yönelik tutumlarını çok boyutlu bir perspektiften analiz etmeyi ve bu tutumların farklı sosyodemografik gruplar arasında nasıl değiştiğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yöntem: Bu kesitsel çalışma, Türkiye'nin Denizli ilinde ikamet eden 420 yetişkin örneklemle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Kişisel Bilgi Formu ve dört boyutu (olumlu tutum, olumsuz tutum, dini hususlar ve aile onayı) içeren Ölüm Sonrası Organ Bağışı Tutum Ölçeği'ni kapsayan çevrimiçi bir anket aracılığıyla elde edilmiştir. Ölçeğin güvenilirliği, kabul edilebilir eşiğin (alpha > 0,70) üzerinde olan Cronbach's Alfa katsayıları kullanılarak değerlendirilmiştir. Verileri özetlemek için tanımlayıcı istatistikler hesaplanmıştır. Değişkenlerin dağılımı normallik kriterlerini karşılamadığı için parametrik olmayan istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Grup farklılıkları, iki grup karşılaştırması için Mann-Whitney U testi ve üç veya daha fazla grubu içeren karşılaştırmalar için Kruskal-Wallis testi kullanılarak incelenmiştir. Önemli farklılıklar tespit edildiğinde, ikili karşılaştırmalar için Dwass-Steel-Critchlow-Fligner testleri uygulanmıştır. Genel tutum puanı ile ölçek alt boyutları arasındaki ilişkiler Spearman sıra korelasyonu kullanılarak analiz edilmiştir. Tüm istatistiksel işlemler Jamovi istatistik yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların genel olarak ölüm sonrası organ bağışına karşı güçlü olumlu tutumlar sergilediğini, olumsuz tutumların ise nispeten düşük olduğunu göstermiştir. Dini ve aile onayı boyutları için ortalama puanların orta ila yüksek seviyelerde olduğu bulunmuştur. Cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, meslek grubu ve yaş dahil olmak üzere çeşitli sosyodemografik değişkenler ile belirli tutum boyutuna bağlı olarak istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Korelasyon analizleri, genel tutum puanının tüm alt boyutlarla anlamlı bir şekilde ilişkili olduğunu ve en yüksek korelasyon katsayılarının dini ve olumsuz tutum boyutlarında gözlemlendiğini göstermiştir. Sonuç: Araştırmanın sonuçları, ölüm sonrası organ bağışına yönelik tutumların tek bir belirleyici faktörden ziyade sosyodemografik ve sosyokültürel faktörlerin bir kombinasyonundan etkilendiğini göstermektedir.
