Canan TUZ, Songül Suzan YILDIRIM, Nur Ece ÖZTAŞ ŞÜKÜR, Tuncay Müge ALVUR
Acta Medica Nicomedia - 2026;9(1):1-8
Amaç: YouTube'daki omega -3 takviyesi videolarının; takviye edici gıda bilgisiyle ilişkili yinelenen iletişim örüntüleri dahilinde sağlık bilgisini, kişisel deneyimi, günlük sağlık uygulamalarını ve ürün karşılaştırmasını nasıl birbirine bağladığını açıklayan temellendirilmiş bir kuram (grounded theory) geliştirmektir. Yöntem: Omega -3 takviyeleri üzerine İngilizce dilindeki YouTube videoları amaçlı ve yinelemeli olarak örneklendi. Video transkriptleri; örnekleme süreciyle eş zamanlı biçimde sabit karşılaştırma, yinelemeli kodlama, not tutma (memo writing) ve kategori entegrasyonu yöntemleri kullanılarak analiz edildi. Örnekleme, eklenen yeni videolar geliştirilmekte olan modele kavramsal açıdan esaslı yeni özellikler veya ilişkiler sunmayana (teorik doygunluğa ulaşana) kadar sürdürüldü. Bulgular: Nihai veri kümesi, birbiriyle ilişkili dört kategoriye dağılan 37 videodan oluştu: Bilgi Aktarımı, Kişisel Deneyim, Sağlık Uygulaması ve Ürün Karşılaştırması. Bu kategoriler bir araya gelerek "Dijital Sağlık Anlatılarının Döngüsel İnşası" ana sürecini oluşturdu. Bu süreçte bilimsel iddialar güvenilirlik tesis etti, kişisel deneyimler kullanımı meşrulaştırdı, günlük rutinler takviye tüketimini normalleştirdi ve teknik karşılaştırmalar izleyicileri belirli formülasyonlara yönlendirdi. Videolar, genellikle herhangi bir sponsorluk bildirimi yapılmaksızın genel sağlık bilgisinden doğrudan takviye tavsiyesine ve ürün seçimine doğru geçişkenlik gösterdi. Geliştirilen bu model; izleyici tepkilerini, davranışlarını veya karar verme süreçlerini değil, doğrudan videoların içerisindeki mesaj yapılarını yansıtmaktadır. Sonuç: Omega -3 odaklı YouTube videoları; bilimsel bilgiyi, kişisel tanıklıkları, günlük uygulamaları ve ürün karşılaştırmalarını eğitici ile ticari iletilerin iç içe geçtiği yinelenen bir yapıda birleştirmektedir. Bu örüntülerin farkında olmak, klinisyenlerin takviye edici gıda görüşmelerinde hastalarına bilimsel kanıtları ticari iddialardan ve kişisel anekdotlardan ayırt etme konusunda rehberlik etmelerine yardımcı olabilir.
