Gamze NESİPOĞLU, M. Levent ÖZGÖNÜL, Filiz BULUT
Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi - 2026;29(3):707-728
Kanser; taşıdığı olumsuz anlamı, tedavisinin uzun süreç gerektirmesi ve hastayı ölümle yüzleştirmesi nedeniyle hastanın salt biyolojik varlık boyutunda değil, psikolojik ve sosyal boyutunda da "bozulma"ya yol açmaktadır. Dolayısıyla tanının açıklanması ve uzun tedavi/bakım sürecinde hastaya biyo-psiko-sosyal yaklaşımı elzem kılmaktadır. Bütüncül yaklaşımı (biyo-psiko-sosyal) sunabilmek içinse hastanın değerleri, tercihleri, sosyoekonomik durumu, hastalığı yordayışı ve koşullarının bilinmesi, kısaca hastanın tanınması gerekmektedir. Onkoloji uzmanının hastasını tanıyabilmesiyse inşa ettiği güvene dayalı ve hasta-merkezli ilişkiyle sağlanabilmekte; hasta-hekim ilişkisinde iletişimle etiğin iç içeliğini elzem kılmaktadır. Aksi halde hastanın hekime duyduğu güvenin zedelenmesi, tedaviye uyumunun ve memnuniyetinin azalmasıyla farklı tedavi yöntemlerine başvurması; etik ikilem/ihlaller, etiko-legal sorunlar ve tıbbi kötü uygulama iddiaları söz konusu olabilmektedir. Bu durum özel iletişim araçlarına gereksinimi de beraberinde getirmektedir. Geliştirilen iletişim araçları özellikle kötü haber verme bağlamında yol gösterici olmakla birlikte, hastalığın evresi, kültürel belirleyiciler ve etik yükümlülükler gibi bağlamsal değişkenleri ele almakta sınırlı kalmaktadır. Onkolojide "olması gereken" hasta-hekim ilişkisiyse özneler-arası ilişki olup, Buber'in geliştirdiği "Ben ve Sen" ilişkisi olmalıdır ki iki taraf da etkin ve kişi/özne niteliğini taşıyabilsin. Ayrıca Kuçuradi'nin "değerler ve değerlilik ilişkisi" olarak "etik değerleri", "kişisel değerleri" ve "ilişki değerleri"ni içeren "etik ilişki"yi de esas alması gerekli görülmektedir. Böylece hastaya yararlı olunurken, hastanın insan değeri ve onuru ile özerkliği ve mahremiyeti korunabilecektir. Bahsedilen mahiyette hasta-hekim ilişkisinin tesisinin onkoloji pratiğinde klinik, etik ve bağlamsal gereksinimleri birlikte gözeten "Bağlama Özel İletişim Algoritması"yla olanaklı kılınabileceği ileri sürülebilir. Nitekim bu algoritma; bağlamın sistematik olarak değerlendirilmesi, iletişim hedeflerinin belirlenmesi, bilgilendirme ve ortak karar verme süreçlerinin yapılandırılması, etik ilişki temelli etkileşimin sağlanması, etik sorun ve çıkar çatışmalarının değerlendirilmesi, mahremiyetin korunarak güven ve sadakate dayalı ilişkinin sürekli kılınması ile geri bildirim ve yeniden değerlendirme aşamalarını içeren süreç odaklı bir yaklaşım olarak yapılandırılmıştır. "Bağlama Özel İletişim Algoritması'nın gerekliliğinin ve esaslarının belirlendiği bu çalışmada, algoritmanın onkoloji pratiğine uygulanabilirliğini saptamak amacıyla ülkemizdeki gereksinimi karşılamaya yönelik olarak yürütülecek araştırmanın kuramsal dayanağını oluşturmaktadır.
