AHMET ACIDUMAN ÇAĞATAY AŞKİT
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2023;13(3):576-591
Amaç: Bu çalışmada Orta Çağ’da İslam dünyasında çeviri döneminde kaleme alınmış eserlerde yer alan çiçek ve kızamık hakkındaki bölümlerin incelenerek, Türkçeye çevrilmesi, tartışılması ve Türk tıp tarihi literatürüne kazandırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu amaçla bu çalışmada Razi’nin Kitabu’l-Havi fi’t-tıbb’ında yer alan çiçek ve kızamık hakkında Ahrun’un Kunnaş fi’t-tıbb adlı eserinden yapılmış olan alıntılar ile Taberi’nin Firdevsu’l-Hikme fi’t-tıbb ve Sabit b. Kurra’nın Kitabu’z-Zahire fi ilmi’t-tıbb adlı eserlerinde çiçek ve kızamık üzerine yazılan bölümler incelenmiştir. Bu eserlerde yer alan çiçek ve kızamık ile ilgili bölümler Türkçeye çevrilmiş ve çevirisi yapılan bu bölümler orijinal metinlerle birlikte yazının bulgular kısmında sunularak tartışılmıştır. Bulgular: Ahrun’dan yapılan alıntılar Kitabu’l-Havi fi’t-tıbb’ın 17. kitabının “Cederi/Çiçek ve Haşbe/Kızamık ve Tavain/Taunlar üzerine” başlıklı bölümünde yer almaktadır. Taberi’nin Firdevsu’l-Hikme fi’t-tıbb adı eserinin dördüncü nevinin, onuncu makalesinin, yirmi birinci faslı “Humre/Erizipel ve Cederi/Çiçek, bu ikisinin belirtileri ve tedavileri hakkındadır” başlığı taşımaktadır. Sabit b. Kurra’nın Kitabu’z-Zahire fi ilmi’t-tıbb’ında ise çiçek ve kızamık hakkındaki bilgiler “Hummalar, Çiçek ve Kızamık, Bayıltıcı Hummalar, Damar Kesme ve Bayılma Çeşitleri” başlıklı yirmi altıncı bölümünün “Cederi/Çiçek ve Haşbe/Kızamık Hakkındadır” alt başlıklı kısmında yer almaktadır. Sonuç: Orta Çağ’da İslam dünyasında çeviri dönemi olarak adlandırılan zaman diliminde çevirisi yapılan Ahrun’un Kunnaş’ı ile bu dönemde telif edilen Taberi’nin Firdevsu’l-Hikme’si ve Sabit b. Kurra’nın Kitabu’z-Zahire’sinde çiçek ve kızamık hakkında verilen bilgiler hem dönemin tıbbi paradigması olan humoral patoloji teorisinin ilkeleriyle hem de birbiriyle uyumlu olup, zaman zaman da birbirlerini tamamlamaktadırlar.
