NAİLE GÖKKAYA, ZEYNEP CANTÜRK, BERRİN ÇETİNARSLAN, İLHAN TARKUN, MUSTAFA YİLDİZ
Southern Clinics of Istanbul Eurasia - 2025;36(1):103-109
GİRİŞ ve AMAÇ: Çalışmalar, bir kardiyovasküler hastalık risk faktörleri topluluğu olan metabolik sendromun (MetS) bilişsel işlevler üzerindeki olumsuz etkilerini vurgulamaktadır. Bu çalışmanın amacı, yakın zamanda MetS tanısı alan orta yaşlı hastalarda erken bilişsel işlev değişikliklerini araştırmak ve ATP III ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kriterlerinin bilişsel işlevlerle ilgili duyarlılığını karşılaştırmaktır. YÖNTEM ve GEREÇLER: Bu kesitsel çalışmaya, ATP III kriterlerine göre MetS’li 39 hasta ve yaş, cinsiyet ve eğitim açısından eşleştirilmiş 25 sağlıklı kontrol olmak üzere 64 katılımcı dahil edilmiştir. 39 MetS hastasından 30’u DSÖ kriterlerini de karşılamıştır. Her iki kritere göre de MetS ile kontrol grupları arasında metabolik parametreler ve nöropsikolojik değerlendirmeler karşılaştırılmıştır. BULGULAR: ATP III kriterlerine göre MetS hastalarında en sık görülen kriter santral obezite iken, DSÖ kriterlerine göre zorunlu insülin direnci kriterinden sonra gelmektedir. Kontrol hastaları herhangi bir MetS kriterini taşımamaktadır. Bulgular, ATP III’e göre sınıflandırılan MetS hastalarının dikkat (sayı uzamı testi, p=0.042), yürütücü işlevler (Stroop renk testi, p=0.048; kelime akıcılığı, p=0.024; benzerlik testi, p=0.001), bellek (mantıksal bellek, p=0.001; görsel bellek, p=0.001; anlık hatırlama, p=0.001; gecikmiş hatırlama, p=0.011) ve öğrenmede (p=0.001) önemli bozulmalar olduğunu göstermiştir. Bunun aksine, DSÖ’ye göre sınıflandırılan MetS hastalarında temel olarak yürütücü işlevlerde (kelime akıcılığı, p=0.022; benzerlik testi, p=0.001), bellekte (mantıksal bellek, p=0.007; görsel bellek, p=0.002; anlık hatırlama, p=0.003) ve öğrenmede (p=0.001) bozulma olduğu gösterilmiştir. TARTIŞMA ve SONUÇ: MetS, hastalığın erken evrelerinde bile, orta yaşlı bireylerde dikkat, yürütücü işlevler, hafıza ve öğrenme becerilerindeki bozulmalarla bağlantılıdır. MetS’un ATP III kriterlerine göre tanımlanmasının, DSÖ kriterlerine kıyasla daha geniş bir bilişsel alan yelpazesindeki eksiklikleri tanımladığı için bilişsel gerilemenin değerlendirilmesinde daha hassas olduğu söylenebilir.
