Fasih DİNÇ, Sümeyye GÜNEŞ
Lokman Hekim Dergisi - 2026;16(3):715-723
Amaç: Bu çalışma, XIII. yüzyılın önde gelen İslam hekimlerinden İbnü'n-Nefîs Risâletü'l-A'zâ adlı eserini tarihsel, tıbbi ve bilimsel bağlamda incelemeyi ve bu eserin ortaçağ İslam tıbbı ile modern biyomedikal bilimler arasındaki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş; metin analizi, karşılaştırmalı tarihsel inceleme ve modern biyomedikal değerlendirme yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Risâletü'l-A'zâ'nın özgün metni incelenmiş, eserde yer alan anatomik ve fizyolojik bilgiler hem klasik İslam tıbbı literatürü hem de güncel tıp bilgileri ile karşılaştırılmıştır. Bulgular: Çalışma bulguları, İbnü'n-Nefîs'in özellikle pulmoner dolaşıma ilişkin açıklamalarının dönemine göre ileri düzeyde ve ampirik gözleme dayalı olduğunu göstermektedir. Ayrıca eserde organ fonksiyonlarının bütüncül bir yaklaşımla ele alındığı ve bu yaklaşımın modern sistemik ve bütüncül tıp anlayışı ile önemli ölçüde örtüştüğü belirlenmiştir. İbnü'n-Nefîs'in, Galen ve İbn Sînâ gibi önceki otoriteleri eleştirel biçimde değerlendirerek özgün katkılar sunduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Risâletü'l-A'zâ, hem ortaçağ İslam tıbbının gelişimini anlamak hem de modern tıbbın tarihsel kökenlerini değerlendirmek açısından önemli bir kaynak niteliğindedir. İbnü'n-Nefîs'in ampirik gözleme dayalı yaklaşımı ve sistematik düşünce biçimi, modern bilimsel yöntemin erken örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir. Bu yönüyle eser, tıp tarihi ve çağdaş biyomedikal bilimler açısından güncelliğini korumaktadır.
