Elif Göknur TOPÇU, Ebru HATIRNAZ, Hale BAYRAM, Mehmet CINCIK
Türk Üreme Tıbbı ve Cerrahisi Dergisi - 2026;10(1):25-31
Mezenkimal kök hücreler (MKH) ve bu hücrelerden elde edilen ekstrasellüler veziküller (EV), vücuttaki çok yönlü etkileri sebebiyle rejeneratif tıp alanında dikkat çeken hücresel tedavi adaylarıdır. Kök hücreler, yüksek proliferasyon kapasiteleri, kendini yenileme özellikleri ve farklı hücre soylarına farklılaşabilme yetenekleri sayesinde rejeneratif uygulamalarda büyük önem taşımaktadır. MKH'ler; yağ dokusu, kemik iliği, umbilikal kord, Wharton jeli, plasenta ve amniyotik membran gibi pek çok farklı dokudan izole edilebilmekte ve immünomodülatör, anti-enflamatuvar ve doku rejenerasyonunu destekleyici etkiler göstermektedir. Son yıllarda artan deneysel hayvan modelleri ve sınırlı insan çalışmaları, MKH'lerin ve MKH kaynaklı EV'lerin prematüre over yetmezliği, kemoterapiye bağlı oluşan over hasarı ve yaşlanmaya bağlı folikül kaybı gibi durumlarda over fonksiyonlarını iyileştirme potansiyeline sahip olduğunu düşündürmektedir. MKH ve MKH kaynaklı EV'lerin bu iyileştirmeleri vücutta farklı mekanizmalar üzerinden gerçekleştirdiği düşünülmektedir. Bu yöntemler arasında parakrin faktörler, immünomodülasyon, anti-apoptotik mekanizmalar, angiogenezin desteklenmesi ve eksozomal mikroRNA transferi gibi biyolojik yöntemler bulunmaktadır. CD31 ve vasküler endotelyal büyüme faktörü reseptörü-1 (VEGF) ekspresyonundaki artışa bağlı anjiyogenezle ilişkili olduğu; ayrıca bazik-fibroblast büyüme faktörü, insülin benzeri büyüme faktörü-1, transforman büyüme faktörü-beta ve VEGF gibi büyüme faktörlerinin salınımı yoluyla onarım süreçlerinin desteklendiği bildirilmiştir. İnsanlar üzerinde bu etkileri doğrulamak için klinik çalışmalar yapılmaya devam etmektedir. Over rezervini gösteren östrojen hormonu, antral folikül sayısı ve anti-Müllerian hormon değerleri araştırılmaktadır. Bu derlemede MKH'lerin over fonksiyonları üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir.
