Fatma NİZAMLIOĞLU, Hasan Uğur ÖNCEL
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2025;9(27):930-943
Amaç: Bu çalışma, in vitro sindirim modelini kullanarak, kişniş tohumu toz ekstarktının tükürük, mide ve bağırsak ortamında kadmiyum (Cd) ve kurşunu (Pb) şelatlama oranı üzerindeki etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: İn vitro sindirim modeli olarak Hollanda Ulusal Halk Sağlığı ve Çevre Enstitüsü'nün (RIVM) önerdiği metot kullanılmıştır. 100 ppm Cd ve Pb ilave edilmiş, 5'er farklı konsantrasyonda (50, 100, 200, 300 ve 500 mg) kişniş toz ekstresi, tükürük, mide ve bağırsak ortamında sindirim işlemine tabi tutulmuştur. Her bir ortamdaki Cd ve Pb oranları ICP -OES cihazı ile ölçülmüştür. Bulgular: Kişniş miktarı (50, 100, 200, 300 ve 500 mg) arttıkça Cd'nin biyoerişilebilirliği benzer şekilde tükürükte sırasıyla %73,09, %69,72, %68,86, %69,71 ve %64,70'e, mide ortamında %35,93, %38,40, %38,46, %37,06 ve %34,44'e ve bağırsak ortamında ise %16,45, %15,09, %11,89, %4,69 ve %3,70 ' e düşmüştür. Pb'nin biyoerişilebilirliği ise tükürükte sırasıyla %72,72, %67,16, %69,46, %68,31 ve %64,06'e, midede sırasıyla %37,50, %35,97, %37,07, %34,93 ve %33,81'e ve bağırsakta sırasıyla %16,83, %14,94, %9,86, %4,26 ve %3,10' a düşmüştür. Kişnişin hem Pb hem de Cd'nin biyoerişilebilirliğini azaltmada etkili olduğu görülmüştür. Ortam bazlı karşılaştırmada, Cd'nin erişilebilirliği en yüksek tükürükte, en düşük ise bağırsakta gözlemlenmiştir. Kişniş ekstraktlarında , kontrol grubuna kıyasla Cd erişilebilirliği anlamlı düzeyde azaldığı görülmüşür ( p<0.01). Konsantrasyon arttıkça erişilebilirlikte istatistiksel olarak anlamlı bir azalma tespit edilmiştir (p<0.01). Ortam bazlı karşılaştırmada, Pb'nin biyoerişilebilirliği, en yüksek tükürükte, en düşük değerler bağırsakta gözlemlenmiştir. Pb'nin biyoerişilebililiğinde anlamlı azalma tespit edilmiştir. Sonuç: Bu çalışma kişnişin in vitro sindirim modelinde Cd ve kurşunu bağlama kapasitesine sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca bu çalışma ile kişnişin, kronik ağır metal maruziyetinde vücut için zararlı olabilecek kimyasal şelatörlerin (örn. D -penisilamin) yerine kullanılabileceği belirlenmiştir. Bu nedenle, alternatif olarak, Cd ve Pb maruziyetini önlemek için düzenli olarak kişniş tabletlerinin veya kişniş tüketiminin sağlanması önerilmektedir.
