Hakan Kavur, Halil Özkurt, Gülşah Evyapan, Sümeyye Kalkan, Zehra Çelik, Emine Kurcan, Duran Ali Karataş, Fatma Büyükkatran, Davut Alptekin
Cukurova Medical Journal - 2025;50(4):983-995
Amaç: Bu çalışma, baş biti (Pediculus humanus capitis) ile mücadelede kimyasal içermeyen bir alternatif olarak yüksek frekanslı ultrason dalgalarının etkinliğini, farklı frekanslara maruz bırakılan ergin ve nimf evrelerindeki ölüm oranlarını değerlendirerek araştırmayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Enfeste çocuklardan toplanan toplam 1.000 baş biti (ergin ve nimf) beş farklı ultrason frekansına (0.5, 1.0, 1.5, 2.0 ve 2.5 MHz) 24 saate kadar maruz bırakıldı. Kontrol grubunu oluşturan 200 bit, aynı koşullarda ancak ultrason uygulanmadan takip edildi. Ölümler 1, 2, 4, 8, 16 ve 24. saatlerde kaydedildi. Bulgular: Test edilen 1.000 baş biti arasında, 1.5, 2.0 ve 2.5 MHz ultrasonik frekansları en yüksek mortaliteyi oluşturmuş, erginlerde >=%90, nimflerde ise >=%98,3'e ulaşmıştır. Buna karşılık, 0.5 MHz en düşük mortaliteyi (%20 -21,7) göstermiş, kontrol gruplarında ise mortalite oranı nimflerde %8,3 ve erginlerde %15,0 olarak kalmıştır. En fazla ölüm 8 -24 saatlik süre içinde kaydedilmiştir. Korelasyon analizi, mortalite ile maruziyet süresi arasında güçlü pozitif bir ilişki olduğunu göstermiştir (r = 0,710, p < 0,001). ANOVA sonuçları, frekansın mortalite üzerinde anlamlı etkisini doğrulamıştır (F(5, 330) = 6,845, p < 0,001) ve 2,5 MHz'de mortalitenin plato yaptığı gözlenmiştir. Probit regresyon analizinde, yüksek frekanslarda erginler için LT50 değerleri 12,1 -13,4 saat, nimfler için ise 15,4-17,6 saat olarak hesaplanmış; bu değerler 0,5 MHz'de sırasıyla 22,2 ve 27,3 saat olarak bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma, ultrasonik ses frekanslarının Pediculus humanus capitis üzerindeki doğrudan etkisini gösteren ilk çalışmadır. Yüksek frekanslı ultrason (1,5 -2,5 MHz), ek kimyasal maddeye ihtiyaç duymadan saç bitlerini etkili bir şekilde kontrol etmiş ve bunun kimyasal olmayan bir pedikülozis yönetim stratejisi olarak potansiyelini ortaya koymuştur.
