Bilal UYSAL, Ender SALBAŞ, Nilay ŞAHİN
Abant Tıp Dergisi - 2026;15(2):174-184
Amaç: Plantar fasiit geleneksel olarak ağırlıklı olarak nosiseptif bir bozukluk olarak kabul edilmektedir; ancak kronik plantar topuk ağrısı, klinik tabloyu ve sonuçları etkileyen nöropatik benzeri ve nosiplastik özellikler içerebilmektedir. Bu çalışma, plantar fasiitli hastalarda ağrı fenotiplerinin dağılımını tanımlamayı ve fenotipler arasında klinik, psikolojik, fonksiyonel ve yaşam kalitesi sonuçlarını karşılaştırmayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel çalışmada, en az 3 aylık semptom süresi olan ve klinik olarak teşhis edilmiş plantar fasiiti olan 100 yetişkin hasta, hiyerarşik bir fenotip algoritması kullanılarak sınıflandırılmıştır. Nöropatik benzeri özellikler, Douleur Neuropathique 4 anketi (DN4 >=4) kullanılarak belirlenmiştir. Bu kriteri karşılamayan hastalar arasında, nosiplastik özellikler nosiplastik kas-iskelet sistemi ağrısı klinik kriterlerine göre sınıflandırılmış ve geri kalan hastalar ise ağırlıklı olarak nosiseptif olarak kabul edilmiştir. Değerlendirilen sonuç ölçütleri arasında ağrı şiddeti, topuk hassasiyeti, ağrı katastrofizasyonu, depresif semptomlar, santral sensitizasyon, ayak fonksiyonu ve SF-12 ham fiziksel ve mental bileşen skorları yer almıştır. Bulgular: Otuz altı hasta nosiseptif, 31 hasta nöropatik benzeri ve 33 hasta nosiplastik ağrı olarak sınıflandırılmıştır. Ağrı şiddeti gruplar arasında anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Buna karşılık, nöropatik benzeri ve nosiplastik gruplar, nosiseptif gruba kıyasla daha yüksek santral sensitizasyon ve depresif semptom skorları ile daha düşük SF-12 fiziksel ve mental bileşen skorları göstermiştir. Nöropatik benzeri grup ayrıca daha fazla topuk hassasiyeti ve daha kötü ayak fonksiyonu sergilemiştir. Yaşa ve cinsiyete göre düzeltilmiş regresyon modelleri, non-nosiseptif fenotipler ile hasta tarafından bildirilen çeşitli olumsuz sonuçlar (özellikle santral sensitizasyon ve depresif semptomlar) arasındaki bağımsız ilişkileri desteklemiştir. Sonuç: Plantar fasiitin ağrı fenotipleri heterojenlik göstermektedir. Nöropatik ve nosiplastik özelliklerin tanımlanması, klinik değerlendirmeyi iyileştirebilir ve daha bireyselleştirilmiş, mekanizmaya dayalı tedavi stratejilerini destekleyebilir. Ağrı şiddeti fenotipler arasında farklılık göstermediğinden, ağrı şiddeti tek başına bu alt grupları ayırt etmede yetersiz kalmakta ve çok boyutlu değerlendirmenin gerekliliğini vurgulamaktadır.
