Emine Elif YILMAZ, Mehmet PALA
Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;9(2):50-60
Bu meta-analiz, gebeliğin ikinci trimesterinden doğuma kadar uygulanan omega-3 yağ asitleri, folik asit ve çinko takviyelerinin çocukların zihinsel gelişimi üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Sistematik Derleme ve Meta-Analizler İçin Tercih Edilen Raporlama Öğeleri (PRISMA) yönergelerine uygun olarak yürütülmüş ve protokol Uluslararası Prospektif Sistematik Derleme Kayıt Sistemi (PROSPERO) veri tabanına kaydedilmiştir (CRD420251071307). Literatür tarama sürecinde toplam 220 makale incelenmiş, kapsamlı eleme adımlarının ardından 11 randomize kontrollü çalışma meta-analize dahil edilmiştir. Dahil edilme kriterleri; müdahalenin gebeliğin ikinci trimesterinden itibaren başlaması, zihinsel gelişimin standart bilişsel testlerle (Bayley Scales of Infant Development, Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence (WPPSI), Differential Ability Scales (DAS) vb.) değerlendirilmiş olması, yeterli istatistiksel verinin sunulması ve çalışmanın insan popülasyonunda yürütülmüş olmasıdır. Dahil edilen çalışmaların tamamında, ortalaması 100 ve standart sapması 15 olan standardize bilişsel test skorları kullanılmıştır. Sabit etkiler modeline göre, omega-3 için Hedges' g = -0.020 (%95 güven aralığı (GA): -0.088 - 0.048; p = .565, heterojenlik istatistiği (I²) = %0.0), folik asit için Hedges' g = 0.163 (%95 GA: -0.169-0.494; p = .336, (I²) = %0.0) ve çinko için Hedges' g = -0.158 (%95 GA: -0.330-0.013; p = .070, I² = %29.2) olarak bulunmuştur. Random etkiler modeliyle yapılan analizde de benzer şekilde anlamlı bir etki saptanmamıştır. Bulgular, prenatal dönemde kullanılan mikrobesin takviyelerinin çocukların zihinsel gelişimi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığını göstermektedir. Ancak elde edilen sonuçlar, bu etkilerin yalnızca doz veya müdahale süresine değil; anne beslenme durumu, genetik özellikler ve doğum sonrası çevresel koşullar gibi bağlamsal faktörlere bağlı olarak farklılık gösterebileceğini düşündürmektedir. Bu meta-analiz, mikrobesin takviyelerinin çocukların bilişsel gelişimi üzerinde tek tip ve genellenebilir bir etki ortaya koymadığını, sonuçların büyük ölçüde çalışmalardaki heterojenlik, sınırlı örneklem büyüklükleri ve kullanılan testlerin çeşitliliğinden etkilendiğini ortaya koymaktadır. Daha net ve güvenilir sonuçlara ulaşılabilmesi için, gelecekte daha geniş örneklemlerle, uzun süreli takip içeren ve metodolojik açıdan güçlü randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.
