Alperen AVCI, İsa KAYA
Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi - 2026;8(1):19-27
Bu çalışma, erken çocukluk döneminde problemli teknoloji kullanımının psikososyal durum ve yürütücü işlevler üzerindeki etkilerini incelemiştir. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı araştırmaya, yaşları 36 ile 71 ay arasında değişen 225 okul öncesi çocuk katılmıştır. Veriler, Problemli Teknoloji Kullanım Ölçeği, 3-6 Yaş Arası Çocuklar İçin Psikososyal Durum Değerlendirme Ölçeği ve Yürütücü İşlevler Davranış Değerlendirme Envanteri aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Pearson korelasyonu ve hiyerarşik çoklu regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, yüksek düzeyde problemli teknoloji kullanımının çocukların psikososyal güçlükleriyle anlamlı biçimde ilişkili olduğunu ve yürütücü işlev becerilerini olumsuz yordadığını göstermiştir. Özellikle, problemli kullanım psikososyal riskleri artırıcı; çalışma belleği ve önleyici kontrolü ise negatif yönde yordayıcı bulunmuştur. Regresyon analizleri, problemli kullanımın psikososyal durumdaki varyansı %39'unu, yürütücü işlevlerde ise %34'ünü açıkladığını; yaş ve cinsiyetin eklenmesiyle bu oranların sırasıyla %48 ve %42'ye yükseldiğini göstermiştir. Bu bulgular, erken çocuklukta dijital kullanımın yalnızca bir alışkanlık değil, çocukların bilişsel ve duygusal gelişimini doğrudan etkileyen çevresel bir faktör olduğunu vurgulamaktadır. Özellikle "gelişim üzerindeki etki" boyutunun yürütücü işlev bozukluklarıyla güçlü ilişkisi, ekran süresinin yanı sıra dijital içeriğin niteliği, amacı ve bağlamının da kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, önleyici kontrol ile dijital aşırı kullanım arasında döngüsel bir ilişki öngören I-PACE gibi kuramsal modellerle de uyumludur. Çalışma, ebeveyn aracılığının ve dijital okuryazarlık programlarının erken çocuklukta sağlıklı gelişimi desteklemede gerekliliğini vurgulamaktadır.
