Nabeel Shihab Ahmed JOLAQİ, Selin PEHLİVAN, İpek SÜNTAR
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(1):46-53
Günümüzde modern farmakolojinin temelini oluşturan birçok ilaç, kökenini geleneksel tedavi uygulamalarında kullanılan bitkisel kaynaklardan almaktadır. Etnobotanik çalışmalar, antik çağdan günümüze kadar insanlarla bitkiler arasında kurulan ilişkinin atalardan sözel olarak kuşaktan kuşağa aktarılan ve deneme yanılma yolu ile öğrenilen bilgilerle şekillenmiştir. Bu doğrultuda, bitkilerin halk arasındaki geleneksel kullanım bilgilerinin bilimsel yöntemlerle kanıtlanıp belgelenmesi hem biyokültürel mirasın korunmasına hem de yeni farmasötik keşiflere olanak tanır. Fabaceae (Leguminosae) familyasının önemli cinslerinden biri olan Prosopis L., kurak ve yarı kurak bölgelerde yaygın olarak yetişmekte olup farklı kültürlerde çeşitli tıbbi kullanım alanlarına sahip olmakla beraber besin maddesi, gıda kaynağı, hayvan yemi, yakacak odun ve kereste gibi daha pek çok farklı amaçlarla kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Prosopis türlerinin dünya genelindeki geleneksel kullanımları etnobotanik açıdan konu olarak ele alınmış olup bu cinse ait bitki türlerinin halk hekimliğindeki rolü, geleneksel olarak kullanılan bitkilerin kullanılan kısımları, kullanım amaçları, hazırlanış şekilleri, uygulama biçimleri ve tıbbi etkileri coğrafi alanlara göre araştırılmıştır. Buna göre geleneksel olarak en sık kullanılan türler arasında, Prosopis africana (Guill. & Perr.) Taub., Prosopis cineraria (L.) Druce, Prosopis farcta (Banks & Sol.) J.F.Macbr. ve Prosopis juliflora (Sw.) DC. türü yer almaktadır. Literatür taraması sonucunda, Prosopis cinsine ait bu türlerin özellikle ishale karşı, solunum yolu hastalıklarında, diyabette, deri ve zührevi hastalıklarda, ağrı kesici ve anti-enflamatuvar gibi birçok amaçla yoğun olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Bu derleme çalışması, Prosopis türlerinin yalnızca halk tıbbındaki potansiyel değerini ortaya koymakla sınırlı kalmayıp aynı zamanda gelecekteki etnofarmakolojik araştırmalar için de sağlam bir temel sunmayı amaçlamaktadır.
