Tunahan SUN, Lut TAMAM, Mehmet Emin DEMİRKOL, Caner YEŞİLOĞLU
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1332-1347
Aleksitimi, duyguları tanımlama ve ifade etmede güçlüklerle karakterize bir fenomendir. Bu anlatısal derlemenin amacı, aleksitiminin kavramsal, nörobiyolojik ve klinik boyutlarını başlıca psikiyatrik tanılar çerçevesinde bütüncül biçimde sentezlemektir. Aleksitimi, güncel literatürde depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni, obsesif -kompulsif bozukluk, travma ve ilişkili bozukluklar, somatik belirti bozuklukları, yeme bozuklukları, kişilik bozuklukları, uyku bozuklukları, dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu ve alkol ve madde kullanım bozuklukları dahil olmak üzere çeşitli psikiyatrik bozukluklarla ilişkilendirmiştir. Tanılar arasında bildirilen prevalans oranları geniş bir aralık göst ermekte olup, çalışılan popülasyona göre yaklaşık %13 ile %70'in üzerine kadar değişmektedir ve özellikle somatik belirti bozukluklarında oranların %40 -60 düzeylerine ulaştığı bildirilmektedir. Klinik açıdan aleksitimi, artmış belirti yükü, işlevsellikte b ozulma, yaşam kalitesinde düşüş, intihar düşüncelerinde artış ve tedavi yanıtındaki kötüleşme ile ilişkilidir. Nörobiyolojik bulgular, anterior insula, anterior singulat korteks, amigdala ve prefrontal bölgelerdeki değişikliklere işaret ederek, aleksitimin in interoseptif farkındalık ve duygu düzenleme ağlarındaki bozulmalarla ilişkili tanılar arası bir yatkınlık faktörü olduğunu desteklemektedir. Aleksitiminin psikiyatrik değerlendirmeye rutin bir biçimde dâhil edilmesi, tanısal değerlendirme ve tedavi plan lamasına önemli katkı sağlayabilir. Duygusal farkındalığı artırmayı, bedensel duyumlar ile duygular arasındaki bağı güçlendirmeyi ve duygu düzenleme becerilerini geliştirmeyi hedefleyen tedavi yaklaşımlarının, aleksitimik özellikler gösteren psikiyatrik bo zukluğa sahip bireylerde klinik sonuçları iyileştirebileceği düşünülmektedir.
