Doğancan SÖNMEZ, Cengiz Haktan USTA, Çiçek HOCAOĞLU
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1399-1404
Psikosomatik tıp, bedensel hastalıkların oluşumu ve seyrinde psikososyal faktörlerin rolünü inceleyen disiplinler arası bir alandır. Bu alanda uzun yıllardır duyguları ifade etme güçlüğü olarak bilinen aleksitimi üzerine yoğunlaşılmış olsa da, son yıllarda araştırmacıların dikkati "bedensel duyumları fark etme ve ifade etme güçlüğü" olarak tanımlanan "Aleksisomi" (Shitsu-taikan-sho) kavramına yönelmiştir. Dr. Ikemi, 1973 yılında P. E. Sifneos tarafından ortaya atılan aleksitimi kavramını Japonya'ya tanıttıktan kısa bir süre sonra, psikosomatik hastalıkları olan hastaların sadece duygularını değil, aynı zamanda bedensel hislerini ve duyumlarını da tanımlamakta zorluk çektiklerini fark etti. Dr. Ikemi, bedensel farkındalık eksikliği özelliğinin kavramına Japonca'da "shitsu-taikan-sho" (İngilizce'de "alexisomia") adını vermeyi önerdi; burada "shitsu" eksiklik, "taikan" bedensel hisler/duyumlar ve "sho" durum/semptomlar anlamına gelmektedir. Japon psikosomatik tıbbının kurucusu Yujiro Ikemi tarafından ortaya atılan bu kavram, hastaların yalnızca duygularını değil, homeostatik dengenin korunması için hayati olan açlık, tokluk, yorgunluk ve gerginlik gibi bedensel sinyalleri de okuyamadıklarını öne sürer. İnterosepsiyon ile ilişkisi üzerinden değerlendirildiğinde, özellikle insular korteks ve anterior singulat korteksin bedensel farkındalığın oluşumunda merkezi rol oynadığı görülmektedir. Aleksisominin bu beyin ağlarındaki işlevsel bağlantı bozukluklarıyla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bu derleme, aleksisomi kavramının tarihsel gelişimini, nörobiyolojik altyapısını, ölçüm araçlarını ve klinik yansımalarını literatür bulguları eşliğinde ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır.
