Şeref Barbaros ARIK, Gamze Özbek GÜVEN
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):586-597
Amaç: Bu çalışmanın amacı, radyolojik görüntüleme uygulamalarında hasta mahremiyetine ilişkin algıları, kişisel sağlık verilerinin ikincil kullanımına yönelik tutumları ve yapay zekâ (YZ) ile makine öğrenimi tabanlı uygulamalara duyulan güveni incelemek; mahremiyet algısı ile veri paylaşımı ve YZ'ye güven arasındaki ilişkileri değerlendirmektir. Yöntem: Türkiye genelinde en az bir kez ultrason muayenesi yaptırmış 352 yetişkin bireyin katılımıyla kesitsel, çevrim içi ve anonim bir anket çalışması yürütüldü. Anket; demografik özellikler, ultrason sırasında beden mahremiyeti algısı, sağlık verilerinin ikincil kullanımına yönelik tutumlar ve YZ/makine öğrenimi uygulamalarına ilişkin farkındalık ve güveni içeren dört bölümden oluştu. Mahremiyet algısı 5'li Likert ölçeği ile değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve Spearman korelasyon testleri ile YZ'ye güvenin belirleyicilerini incelemek amacıyla çok değişkenli lojistik regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Ultrason muayenesi sırasında kapı ve perdenin kapalı olması, mahremiyet algısını anlamlı olarak artırdı (p < 0.001). Hekim cinsiyetine bağlı rahatsızlık bildiren katılımcılarda mahremiyet algısı daha düşüktü (p = 0.003). Yüksek mahremiyet algısı, anonimleştirilmiş sağlık verilerinin açık onam olmaksızın kullanımına (p = 0.030) ve ulusal düzeyde oluşturulacak anonim veri havuzlarına desteğin artışıyla ilişkiliydi (p = 0.021). YZ'ye güven kadın cinsiyette daha düşükken (OR = 0.45, p = 0.008), YZ bilgi düzeyi arttıkça anlamlı olarak yükseldi (OR = 1.98, p = 0.004). Mahremiyet algısı, çok değişkenli analizde YZ'ye güvenin bağımsız bir belirleyicisi değildi. Sonuç: Hasta mahremiyeti, fiziksel muayene koşulları ve dijital sağlık teknolojilerine yönelik algılarla birlikte şekillenen çok boyutlu bir kavramdır. Uygun anonimleştirme ve şeffaflık koşullarında, mahremiyet hassasiyeti ile yapay zekâ ve veri paylaşımına yönelik güven algılarının birlikte değerlendirilebileceğini düşündüren bulgular elde edilmiştir.
