Elif Gur KABUL
Laodikya Rehabilitasyon Bilimleri - 2026;4(1):1-7
Amaç: Bu derleme çalışması, romatolojik hastalıklarda kognitif disfonksiyonları ve nedenlerini hastalıklara spesifik olarak incelemektedir. Romatolojik hastalıklar kapsamında, romatoid artrit, spondiloartrit , sistemik lupus eritematozus, sistemik skleroz, primer sjögren sendromu, fibromiyalji, primer sistemik vaskülitler ve behçet hastalığı ele alınmıştır. Yöntem: Mevcut literatür araştırmaları sentezlendiğinde, kronik inflamasyonun merkezi sinir sisteminde nöroinflamatuar strese yol açarak, günlük kognisyonla ilişkili aktivitelerin tamamlanmasında ek kortikal kaynakların kullanılmasına neden olabileceğine dikkat çekilmektedir. Ayrıca, beyin bölgelerinin, ağrı ile olan meşguliyetleri nedeniyle kognitif görevlerini yerine getiremediklerinden dolayı kognitif disfonksiyonun meydana gelebileceği vurgulanmaktadır. Sonuçlar: Romatizmal hastalıklarda bilişsel bozulmaya katkıda bulunan faktörlerin hastalık türüne bağlı olabileceği bir diğer bulgudur. Romatoid Artrit'li çoğu hasta, inflamasyon arttıkça izole kognitif görevleri sağlıklı bireylerle aynı düzeyde gerçekleştirebilmek için, daha fazla serebral korteks bölgesi kullanmaktadır. Lupus'ta kognitif disfonksiyonun altında yatan yollar hala araştırılmaktadır ve parametreler henüz tam olarak doğrulanıp geniş çapta kabul edilmemiştir. Sistemik Skleroz'lu hastalarda soğuğa maruz kalmanın zihinsel veya bilişsel etkilerine ilişkin çeşitli raporlar mevcuttur. Primer Sjögren Sendromu'nda sınırlı kanıtlar hipoperfüzyonun kognitif işlev bozukluğuyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Fibromiyalji'de ağrı derecesinin kognitif disfonksiyon düzeyi ile direkt ilişki olduğu ortak görüştür. Primer Sistemik Vaskülitler'de serebral hipoperfüzyon nedeniyle kognitif fonksiyonlarda etkilenim olabilir. Behçet hastalığında kognitif disfonksiyon yaş, anksiyete -depresif bozukluklar, kronik stres etkenleri ve minör beyin multifokal subkortikal parankimal MRG lezyonları ile ilişkilidirler. Tartışma: Sonuç olarak, romatolojik hastalıklarda hastalığa spesifik bazı faktörler kognitif disfonksiyona neden olabilmektedir. Ancak, kafa karıştırıcı faktörlerin varlığı ve güvenilir biyobelirteçlerin eksikliği nedeniyle klinik kullanım sınırlıdır.
