ELİF ASAN, SEBATİ SİNAN ÜRKMEZ, ZEYNEP İREM AKYOL, MURAT TERZİ, BANU ÜNVER
Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2025;10(2):13-26
Giriş: Multipl Skleroz, inflamasyon, demiyelinizasyon, akson hasarı ile karakterize otoimmün nörodejeneratif bir hastalıktır. Amaç: Bu çalışma RR MS’li bireylerde nörovasküler ünite işleyişini değerlendiren biomarkerlar ile klinikte progresyon değerlendirmeleri için kullanılan fiziksel parametreler arasında olan ilişkiyi incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya kesin MS tanısı almış olan ve dahil edilme kriterlerini sağlayan 30 RRMS hastası dahil edilmiştir. Hastalara başlangıçta SMMT uygulanarak 24 puan ve üzeri alan hastalara demografik veri formu ve klinikte MS progresyonunu değerlendiren EDSS skalası, 6 Dakika yürüme testi, Zamanlı Kalk Yürü Testi ve 9 Delikli Peg Testi uygulanmıştır. Sonrasında hastalardan alınan kan örnekleriyle nörovasküler ünite fonksiyonunu değerlendiren GFAP, VEGF ve NfL biomarkerlarının ELİSA analizleri yapıldı. Bulgular: Serum NfL düzeyi ile "son atak üzerinden geçen süre" değişkeni arasında pozitif yönde anlamlı ilişki saptandı (rho=0,366, p=0,047). Serum NfL, serum VEGF-a ve serum GFAP düzeyleri ile EDSS, DDPT (Dominant ve Non-Dominant), ZKYT ve 6DYT skorları arasında anlamlı bir ilişkisi olmadığı saptandı (p>0,05). Sonuç: Sonuçlar serum VEGF-a, GFAP ve serum NfL seviyelerinin MS’de nörovasküler ünite disfonksiyonu ile karakterize hastalık progresyonunu belirleyen biomarkerlar olmayabileceğini ancak serum NfL’nin uzun dönem progresyonu ve Sekonder Progresif MS’e geçişi değerlendirmede önemli bir belirteç olabileceğini göstermektedir.
