HÜSEYİN ÜNÜBOL, HAVVA ÖZEN
Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research - 2019;8(2):107-116
Zihnin bilişsel ve uyuma yönelik çalışmasını daha iyi anlamak için, madde bağımlısı kişilerle, sağlıklı kişilerin üstbiliş işlevlerinin karşılaştırılması; ayrıca madde bağımlısı bireylerin bağımlılığa yönelik sorunlarıyla üstbilişleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya madde bağımlılığı tanısı alarak tedavi görmekte olan 34 hasta ve madde bağımlılığı tanısı almamış 34 sağlıklı birey dahil edilmiştir. Araştırmada, Sosyodemografik bilgi formu, 2008 yılında yayınlanan Üstbiliş Ölçeği-30 ve 2012 yılında yayımlanan Bağımlılık Profil İndeksi uygulanmıştır. Uygulanan ölçekler sonucunda elde edilen veriler değerlendirilirken tanımlayıcı istatiksel metotların yanı sıra normal dağılımın incelenmesi için Kolmogorov-Smirnov dağılım test, parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında t-testi, ölçekler arası karşılaştırmalarda ise Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular ışığında; madde bağımlılığı tanısı alarak hastanede tedavi görmekte olan hasta grubunun üstbiliş puanlarının madde bağımlılığı olmayan sağlıklı bireylere göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Üstbilişin alt boyutlarında; bağımlı grubun kontrol edilemezlik ve tehlike, bilişsel farkındalık ve düşünceleri kontrol ihtiyacı alt boyutlarından aldıkları puanları sağlıklı gruptan daha yüksektir. Bu sonuçlar madde tüketiminin üstbilişler üzerinde olumsuz etkisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca kontrol edilemezlik ve tehlike, endişe ile ilişkili olumlu inançlar ve düşünceleri kontrol ihtiyacı üstbilişlerinin madde bağımlılık özellikleriyle ve kullanım sıklığıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular üst bilişsel süreçler ve alt boyutlarının madde bağımlılığı tanı ve tedavi süreçlerinde önemli olduğu ve bu süreçlerin anlaşılmasında dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir.
