Jamal Hasanlı, Yasemin Hoşgören Alıcı, Arda Bağcaz
Türk Psikiyatri Dergisi - 2025;36(1):615-626
Amaç: Bu çalışmada, ruhsal dayanıklılık ve algılanan stres arasındaki ilişkide birincil duygusal sistemlerin ve ruminasyonun potansiyel aracılık etkisinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Örneklem 503 lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Katılımcılara Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ), Ruminatif Tepkiler Ölçeği-Kısa Formu (RTÖ-KF) ve Afektif Sinirbilim Kişilik Ölçeği (ASKÖ) uygulanmıştır. Ortak yöntem yanlılığı değerlendirilmiş ve anlamlı bir sorun saptanmamıştır. Varsayılan ilişkileri ve dolaylı etkileri test etmek için yol analizi ve aracılık analizi (bootstrapping) yapılmış ve model uyumu CFI, TLI, RMSEA ve BIC indeksleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Cinsiyet ve yaş kontrol edildiğinde, nihai modelin uyum indeksleri iyi düzeyde bulunmuştur (chi²/sd = 2,91, RMSEA = 0,068, TLI = 0,963, CFI = 0,998). Ruhsal dayanıklılık, KORKU, ÜZÜNTÜ ve ÖFKE sistemleri, saplantılı düşünme ve algılanan stres ile negatif yönde ilişkili bulunmuştur (tümü için p<0,001). KORKU ve ÜZÜNTÜ sistemleri ise saplantılı düşünme ve algılanan stres ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Saplantılı düşünmenin de algılanan stres ile pozitif ilişkisi saptanmıştır. Bootstrap analizleri, ruhsal dayanıklılığın KORKU, ÜZÜNTÜ, ÖFKE ve saplantılı düşünme aracılığıyla algılanan stres üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğunu doğrulamıştır (beta= -0,253, p = 0,011). Sonuç: Ruhsal dayanıklılık kapasitesi, stres değerlendirme süreçlerini birincil duygusal sistemler ve ruminasyon ile ilişkileri üzerinden etkiliyor olabilir. Bulgular, stresin algılanmasında subkortikal duygusal mekanizmalar ile kortikal süreçler arasındaki etkileşimin rolüne işaret etmektedir. Negatif birincil duygusal sistemler, stres işlemede nöromodülasyon için olası hedef bölgeler olarak ileri çalışmalarda araştırılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Afektif sinirbilim, algılanan stres, kişilik, ruhsal dayanıklılık, ruminasyon
