ZEYNEP ERDOĞAN YILDIRIM, EMİNE AKTAŞ, SERAP TEKİNSAV SÜTCÜ
Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research - 2025;14(2):99-107
Bu çalışma, ruminasyon ile stres arasındaki ilişkide bilişsel esneklik ve endişenin seri aracı rollerini incelemeyi ve bu aracı ilişkiler üzerinde riskli alkol kullanım düzeylerinin düzenleyici etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Örneklemi, yaşları 18–25 arasında değişen, %79’u kadın 832 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Bağımlılık Profil İndeksi Risk Tarama Formu-Alkol Ölçeği, Bilişsel Esneklik Ölçeği, Penn State Endişe Ölçeği, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-Kısa Formu ve Ruminatif Düşünce Biçimi Ölçeği kullanıldı. Bağımlılık Profil İndeksi Risk Tarama Formu-Alkol Ölçeğinden elde edilen kesme puanlarına göre katılımcılar düşük riskli (n=650) ve yüksek riskli (n=182) olmak üzere iki gruba ayrıldı ve söz konusu değişken analizde düzenleyici değişken olarak kullanıldı. Seri aracılık analizinden (Model 6) elde edilen bulgular, ruminasyon ile stres arasındaki ilişkide bilişsel esneklik ve endişenin anlamlı aracı etkiler sergilediğini gösterdi. Ayrıca, koşullu dolaylı etki modeli (Model 92) bulguları, riskli alkol kullanım düzeylerinin düzenleyici etkisinin yalnızca bilişsel esneklik ve stres arasındaki ilişkide anlamlı olduğunu ortaya koydu. Bilişsel esnekliğin aracı rolü, düşük riskli alkol kullanımı grubunda anlamlı bulunmazken, yüksek risk grubunda anlamlı hale geldi. Bu sonuçlar, bilişsel esnekliği hedefleyen müdahalelerin -farkındalık temelli programlar ve bilişsel davranışçı terapiler- stresin ruminatif etkilerini azaltmada önemine dikkat çekmektedir. Bu tür müdahalelerin, özellikle yüksek riskli alkol kullanan bireylerde alkol kullanımını azaltmada dolaylı bir etki gösterebileceği de düşünülmektedir.
