Deniz ŞARLAK
Karya Journal of Health Science - 2026;7(2):85-94
Amaç: Bu çalışmanın amacı, sağır ve işitme güçlüğü yaşayan genç yetişkinlerde sağlık algısı, Sağlık İnanç Modeli temelli sigara bırakma bileşenleri, nikotin bağımlılığı ve sigarayı bırakma niyeti arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin sigarayı bırakma niyetini yordamadaki katkılarını belirlemekti. Yöntem: Kesitsel ve ilişkisel desende yürütülen bu çalışmaya 18-25 yaş aralığında 680 sağır ve işitme güçlüğü yaşayan genç yetişkin dahil edildi. Veriler, Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi, Sigarayı Bırakma Niyeti Ölçeği, Sağlık İnanç Modeli Temelli Sigara Bırakma Ölçeği ve Sağlık Algısı Ölçeği kullanılarak toplandı. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, hiyerarşik çoklu regresyon analizi, aracılık analizi, düzenleyicilik analizi ve yapısal eşitlik modellemesi uygulandı. Bulgular: Sigarayı bırakma niyetinin sağlık algısı ve öz-yeterlik ile pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı; SİM-SBÖ bileşik puanı, nikotin bağımlılığı, günlük sigara tüketimi, işitme kaybı düzeyi ve algılanan engeller ile negatif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkili olduğu belirlendi (p<.001). Hiyerarşik regresyon analizinin nihai modeli, sigarayı bırakma niyetindeki toplam varyansın %35,6'sını açıkladı (R²=.356). Öz-yeterliğin, sigara tüketimi ile sigarayı bırakma niyeti arasındaki ilişkide istatistiksel olarak anlamlı bir aracı değişken olduğu saptandı; dolaylı etki -0.50 ve %95 bootstrap güven aralığı [-0.64, -0.37] olarak hesaplandı. İşitme kaybı düzeyinin, sigara tüketimi ile sigarayı bırakma niyeti arasındaki ilişki üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir düzenleyici etkiye sahip olduğu belirlendi (B=-0.12, SE=0.05, t=-2.40, p=.017). Yapısal eşitlik modelinin iyi düzeyde uyum gösterdiği saptandı (chi²/df=2.51, CFI=.962, TLI=.953, RMSEA=.042, SRMR=.035). Sonuç: Sağlık algısı, Sağlık İnanç Modeli temelli sigara bırakma bileşenleri ve nikotin bağımlılığının, sağır ve işitme güçlüğü yaşayan genç yetişkinlerde sigarayı bırakma niyeti ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu belirlendi. Öz-yeterlik, sigara tüketimi ile sigarayı bırakma niyeti arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı değişken olarak öne çıkarken, işitme kaybı düzeyinin bu ilişki üzerinde anlamlı bir düzenleyici rol oynadığı saptandı.
