Süleyman MER TOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi - 2025;27(3):392-401
ÖZ Amaç: İzmir 'de kamu hastanelerinde çalışan sağlık profesyonellerinde algılanan stres ile fiziksel ve bilişsel yorgunluk arasındaki ilişkiyi belirlemek ve sosyodemografik/işe ilişkin etmenlerle farklılıkları incelemek. Gereç ve Yöntemler: Kesitsel-analitik tasarımda yürütülen araştırmada n=995 gönüllü sağlık çalışanı çevrim içi anketle değerlendirilmiştir . Ölçümler için Algılanan Stres Ölçeği (PSS- 10) ve Chalder Yorgunluk Ölçeği (CFS-1 1) kullanılmıştır . Tanımlayıcı istatistiklerin ardından iki grup için bağımsız t-testi, çoklu gruplar için ANOV A (gerekli yerlerde post-hoc), ilişkiler için Pearson korelasyon, etkileyen faktörler için doğrusal regresyon uygulanmıştır (alpha=0,05). Bulgular: Örneklemin %75,7' si kadın, %67,4'ü 20-40 yaş aralığındadır . Ortalama puanlar: PSS-toplam 2,07/4, olumsuz duygulanım 2,14, pozitif kontrol 1,88; CFS-topla m 1,44/3, fiziksel 1,33, bilişsel 1,30. Kadınlarda PSS-toplam ve CFS (fiziksel/bilişsel/toplam) daha yüksektir (tümü p<=0,001). 20-30 yaş, 1-5 yıl kıdem, nöbet/karma vardiya ve <=4 saat uyku gruplarında stres ve yorgunluk anlamlı biçimde yüksektir (çoğu p<=0,001). Kronik hastalık ve alkol kullanımı daha yüksek stres/yor gunlukla ilişkilidir; sigara özellikle fiziksel yorgunluğu artırır . PSS-toplam ile CFS-toplam arasında orta düzey pozitif ilişki vardır (r=0,542; p<0,001); PSS toplam ile fiziksel ve bilişsel yorgunluk güçlü biçimde ilişkilidir (r=0,784; p<0,001). Regresyonda olumsuz duygulanım, pozitif kontrol, fiziksel/bilişsel yorgunluk ve CFS-toplam, algılanan stresi anlamlı yordar (tümü p<0,001). Sonuç: Sağlık çalışanlarında yüksek algılanan stres, fiziksel ve bilişsel yorgunluğu artırmaktadır . Genç yaş, düşük kıdem, nöbet/karma vardiya ve yetersiz uyku başlıca risk alanlarıdır . Kurumsal düzeyde vardiya optimizasyonu, dinlenme-uyku olanaklarının güçlendirilmesi ve psikososyal destek/baş etme programları önerilir .
