Deniz Çınaroğlu, Meryem Çakır
Cukurova Medical Journal - 2025;50(3):770-781
Amaç : Bu çalışmanın amacı, acil servise hayati tehlike içermeyen ve ayaktan tedavi edilebilecek nedenlerle başvuran bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerini sağlık bilgilerine ulaşma, anlama ve uygulama becerisi olarak tanımlanan sağlık okuryazarlığı değerlendirmek ve sağlık okuryazarlığı ile birinci basamak sağlık hizmeti kullanım sıklığı arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem : Kesitsel analitik tasarıma sahip bu çalışma, Mayıs -Ekim 2023 tarihleri arasında İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin acil servis yeşil alan bölümünde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 326 katılımcı dahil edilmiştir. Sağlık okuryazarlığı, Türkçe geçerliliği yapılmış REALM ve NVS ölçekleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %81,5'i acil servis başvurusu öncesinde aile hekimine başvurmamıştır. REALM'a göre katılımcıların %71,2'si yeterli sağlık okuryazarlığına sahipken, NVS'ye göre bu oran %44,9'dur. Katılımcıların %43,7'sinde kronik hastalık mevcut olup %36,9'u düzenli ilaç kullanmaktadır. Aile hekimine başvuru sıklığı, kadın cinsiyet (%57,8), yüksek eğitim düzeyi (%34,6 üniversite ve üzeri), sağlık güvencesi varlığı (%77,9), kronik hastalık (%43,7) ve düzenli ilaç kullanımı (%36,9) ile daha yüksek bulunmuştur. Sağlık güvencesine sahip olanların aile hekimine başvurma olasılığı 2,9 kat, düzenli ilaç kullananların ise 3 kat artmıştır. Sonuç : Acil servise yapılan birçok başvuru birinci basamakta karşılanabilir durumdadır. Bireylerin sağlık bilgilerini gerçek yaşam durumlarında anlama, yorumlama ve etkili bir şekilde uygulama becerisini içeren işlevsel sağlık okuryazarlığının artırılması ve aile hekimliği hizmetlerinin erişilebilirliği ile algısının iyileştirilmesi, önlenabilir acil servis başvurularının azaltılmasına ve sağlık hizmet sunumunun etkinliğinin artırılmasına katkı sağlayabilir.
